Türk edebiyatı mizah açısından oldukça zengindir ve kökleri eski çağlara kadar gitmektedir. Divanı Lugati’t Türk, Dede Korkut Hikâyeleri, Nasreddin Hoca fıkraları, Keloğlan Masalları; Türk edebiyatında mizahın kökenlerini oluşturan metinler bunlardır. Devan edebiyatında mizahtan çok hiciv ön plana çıkmıştır. Divan edebiyatında kişilik eleştirisine kin, kin, öfke gibi duygular eşlik eder. Şair, kızan ya da kızan birini kişiliğinin ya da bedeninin eksikliklerini kullanarak eleştirir. Bir de mizah unsuru kullanıyor ama amacı güldürürken düşündürmek değil, doğrudan ve kabaca eleştirmek. Şeyhi, Bağdatlı Ruhi, Fuzuli, Nefi gibi şairler de hikavdır. Popüler edebiyatta mizah ve yergi, divan edebiyatında olduğu gibi ironi ile yapılır. Dirtyly, Rohati ve Sirani gibi halk şairleri yergileriyle ünlüdür. Gelenleri, sert memurları, zalim sevdalıları, esnafın aldatmasını çok eleştirirler. Öte yandan Alevi-Bektaşi geleneğine mensup şairler, Tanrı ile neredeyse şakacı bir şekilde konuşan Şataylarda mizah unsuru barındırmaktadır. Alevi-Bektaşi şairleri yine acımasız, bağnaz ve ahlak düşkünü münzevileri eleştiren şiirler yazmışlardır. Bu şairler arasında Kaigusuz Abdul ve Pir Sultan Abdul bulunmaktadır. Karagöz ve Hacivat, zekice esprileri ve kelime oyunlarıyla popüler edebiyatta çok önemli geleneksel Türk tiyatrosu yapımlarıdır.
Tanzimat döneminde hiciv mizaha dönüşmüş ve daha Batılı bir biçimde ifadesini bulmuştur. Theodore Kasap “Diogenes” gazetesini, Hovsep Vartanyan Paşa ise defterlerini “Bushboğaz Pir Adam” adıyla neşretmektedir. Ali Rachat ve Philip Efendiler haftalık yayınladıkları “Terakki” gazetelerine mizah katıyorlar. Bunların dışında Zakariya Bekozloyan’ın “Latifa”, Mihaliki Efendi’nin “Şafak”, Basirici Ali Efendi’nin “Gülme”, Tyvek Bey’in “Ceviz, Meddah”, Mehmet Taufik Bey’in “Çaylek” dergileri de Tanzimat döneminde yayımlanmıştır. Dia Paşa mizah ve yergi alanında önemli bir isimdir. Zafername, Ali Paşa’nın hicivli bir eseridir. Namık Kemal’in “Hırrename”, Ali Bey’in “Lehçetü’l Hakayık” adlı Mizah Sözlüğü, Şinas Tiyatrosu “Şair Düğünü”, Recaizade Mahmut Ekrem “Araba Aşkı”, Ahmed Met Efendi’nin “Araba Evliliği”, romanları “Felton Bey” Le Rakım Efendi Tanzimat döneminin önemli mizahi eserlerindendir.
Şair Eşref, ikinci Meşrutiyet döneminde “İstimarat, Şah ve Sultan, Hasbihel, İran’da ateş var” adlı eseriyle alay etti. ikincisi. Abdülhamid dönemindeki siyasi baskılar mizah ve yergiyi engelledi. ikincisi. Zıpır adlı ilk mizah dergisi Meşrutiyet’te yayımlandı. Salah Simkoz ve Celal Aissat “Kalem, Jim” adlı iki çizgi roman yayınladı. Ahmed Rasim, Hüseyin Rahmi, Mithat Cemal, Baha Tevfik gibi isimler, 2. Meşrutiyet üzerine yaptıkları mizahi çalışmalarıyla dikkat çeken isimlerdir.
kaynak:
Ali Nar, Esprili Edebiyat, Elif Yayınları
yazar: Korhan Altunay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]