Tetraodontidae ailesinden bir balık türü olan balon balığı, rahatsız edildiğinde çok büyük görünecek şekilde şişebilir. Biyologlar, kirpi balığının biraz yavaş yüzme tarzı nedeniyle yırtıcılara karşı nefsi müdafaa amacıyla şişme yeteneğini geliştirdiğine inanıyor. Yüzgeçlerini yüzmelerine yardımcı olmak için kullanmalarına rağmen (kuyruk yüzgeci dümen gibi), kirpi balığı yavaş hareket eder. Bununla birlikte, avcıları caydırmak veya yenmek için aşağıdaki gibi başka yöntemleri de vardır. Örneğin, yiyecekleri takip etmeye veya yırtıcıları erken tespit etmeye yardımcı olan mükemmel bir görüşe sahiptirler. Yırtıcılardan kaçamazlarsa, kendilerini daha büyük ve itici kılmak için büyük miktarlarda suyu (hatta gerektiğinde sudaki havayı) hapsederler. Diken ve çıkıntılarla birleşen bu şişlik, yırtıcı hayvanın kendisini yutmasını zorlaştırır. Bir yırtıcı, kirpi balığını başarıyla yerse bile, vücudundaki zehirden ölebilir. Bazı kirpi balığı türlerinin derilerinde dikenler vardır, bu da onları daha az lezzetli ve daha az çekici kılar.
İçindekiler
Kirpi balığı hangi ortamlarda yaşar?
Dünya çapında bulunan 120’den fazla kirpi balığı türü vardır. Çoğu deniz balığıdır ve tropikal ve subtropikal okyanuslarda bulunur, ancak acı suda (tuz ve tatlı su karışımı) 40 ve tatlı suda 29 tür vardır. Uzun, konik başlı kavisli bir gövdeye sahiptir. Bazıları, toksisitelerinin reklamını yapmak için vahşi işaretlere ve renklere sahiptir ve diğerleri, çevreleriyle uyum sağlamak için daha yoğun veya bulanık renklere sahiptir. Ayrıca 2,5 cm boyuta ulaşabilen ve 2 metreden fazla büyüyebilen tatlı su devleri de vardır. Blowfish, genellikle dikenli bir cilde sahip pulsuz balıklardır. Her çenenin merkezinde gaga benzeri bir yapı oluşturan sert, kaynaşmış dişleri vardır. Blowfish yemi çoğunlukla omurgasızlardan (ahtapot, mürekkep balığı, kalamar, yengeç ve karides gibi) ve alglerden oluşur. Hatta büyük lokmaları açıp sert gagalarıyla istiridye, midye ve istiridyeleri bile yiyebilirler.
Bazı balon balığı türleri zehirlidir.
Kirpi balığı, dünyadaki en zehirli ikinci omurgalıdır. Birincilik, Kolombiya’nın küçük altın zehirli kurbağasına ait. Birçok kirpi balığı türü zehirlidir. Kirpi balığındaki tetrodotoksin adı verilen zehir, onu yiyen hayvanlardan alan bakteriler tarafından üretilir. Deneysel olarak bakteri içermeyen bir ortamda yetiştirilen balon balığı toksin üretemez. Balon balığı, bakteriler yoluyla tetratoksin biriktirebilen tek tür değildir. Tetrodotoksinlerle kirlenmiş deniz ürünlerinin (istiridye ve midye gibi yumuşakçalar) kuzeye yayıldığına ve hatta İngiltere’nin güney kıyılarında bulunduğuna dair kanıtlar var.
Oldukça zehirli bir madde olan tetrodoksin özellikle kirpi balığının iç organlarında yoğunlaşmaktadır. Tetrodotoksin insanlar için öldürücüdür, siyanürden 1200 kat daha zehirlidir. Bir kirpi balığı, 30 yetişkini öldürmeye yetecek kadar toksin içerir (miligramın öldürebileceği kadar küçük bir doz, arsenik veya siyanürden çok daha güçlü bir zehir) ve bilinen bir panzehiri yoktur. Bu tehlikeye rağmen Kore, Çin ve Japonya gibi ülkeler kirpi balığını bir mutfak keyfi olarak görmektedir.
Kirpi eti, lüks restoranlarda yalnızca iki yıl özel eğitim almış ve kötü bir et kesiminin müşteri için neredeyse kesin ölüm anlamına geldiğini bilen lisanslı şefler tarafından temizlenir, özenle hazırlanır ve servis edilir. Lisanslı şefler yetiştirilmesine rağmen bu balığı yemekten her yıl beş kişi ölüyor. Japonya’da fugu adı verilen balon balığı çok pahalıdır ve genellikle sashimi olarak çiğ yenir veya çorbalarda kullanılır. Balon balığı yemenin tehlikeleri Japonya’da geniş çapta bilinmektedir ve balığın hazırlanması ve satışı sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. Aşçılar, şişirilmiş fugu veya filetoyu yiyenlerin, yutulan zehrin narkotik etkisi ve küçük dozlarda nörotoksinlerle öfori ile yemeyi çekici hale getirdiğini belirtiyor. Eğitimli bir şef tarafından düzgün bir şekilde pişirildiğinde bile, her yıl yaklaşık yarım düzine insan akşam yemeğinde yedikleri kirpi balığının felç edici etkilerinden ölüyor. Zehirlenme meydana geldiğinde semptomlar iyi tanınırsa etkili tedavi çok başarılı olabilir ve ölümler azaltılabilir.
Zehirlenme belirtileri dudaklarda başlar
Kirpi balığının ölümcül karakterinden sorumlu olan tetrodotoksin balığın derisinde, karaciğerinde ve üreme organlarında bulunur. Tetrodotoksin (TTX) bir nörotoksindir, yani sinirlerin mesaj almasına ve taşımasına izin veren sodyum kanallarını bloke eder. Balon balığı zehirlenmesinin ilk aşaması dudaklarda ve dilde bir karıncalanma hissi, ardından kısa bir süre sonra tüm yüzde uyuşma ve felç olur. Bundan sonra zehir uzuvlara (kollar ve bacaklar) ve oradan da vücuda gider. Solunum kaslarına girdikten sonra nefes almak zorlaşır ve sonra imkansız hale gelir. Zehir ayrıca kalp yetmezliğine de neden olabilir. Ölüm, maruziyetten 20 dakika veya 24 saat sonra meydana gelebilir. Panzehiri olmadığı için zehirlenme durumunda yapılabilecek tedavi, toksinlerin vücuttan doğal yollarla atılması için yapay olarak nefes almayı desteklemektir. Bu tedavi yöntemi oldukça başarılı olup birçok kişide tam iyileşme sağlamaktadır.
ülkemizdeki tehlike
Balon balığı tropikal sularda yaygındır ve bu balığı tüketecek olanlar, Asya ülkeleri dışında avlananlar her zaman risklerin farkında değildir. Balık son yıllarda yeni alanları işgal ederek, özellikle türlere aşina olmayan balıkçılar için yeni sorunlara neden oldu. Son zamanlarda balık Doğu Akdeniz ve Türkiye denizlerine ulaştı. Türkiye denizlerinde istilacı olan tek bir kirpi balığı türü yoktur, 6 farklı türü vardır. Bu nedenle boyutları da değişkendir. Her tür farklı bir derinlikte yaşamayı tercih eder. Cüce kirpi balığı ülkemizin sığ sularında yüzen insanlara yaklaşabilir ama hiçbir zararı yoktur. Ancak hayatının farklı evrelerindeki davranışları farklı olabilir. Beslenmek için sığ sulara da gelebilirler.
İnsanlar üzerinde toksik etkisi nedeniyle ölüme neden olmasının yanı sıra balıkçılık ve ekosistemler üzerinde de olumsuz etkileri bulunmaktadır. Kirpi balıkları insanlara saldırmasa da oldukça keskin ve güçlü dişleri ile balıkçıların ağlarını ve oltalarını kırarlar. Potansiyel olarak zararlı etkilerinden korunmak, rahatsız edilmemek ve su ekosistemini korumak için kirpi balığı ve diğer organizmalara dokunulmamalıdır. Türkiye’de kirpi balığının lezzeti için bir piyasası yok ama balıkçılar yakaladıkları balığı başka yerde satamadıkları için sık sık yiyorlar. Yakın zamanda yapılan bir araştırma, ankete katılan balıkçıların %38’inin kirpi balığı tükettiğini ve bu grubun %11’inin zehirlenme belirtileri gösterdiğini ortaya koydu. İnsanları riskler konusunda eğitmek, kesinlikle zehirlenmeyi önlemenin önemli bir yönüdür.
Balon balığı ilaç pazarında yer bulabilir
Ocak 2019’da araştırmacılar, kirpi balığına lezzet veren temel bileşikleri belirlediklerini duyurdular. Bilim adamları eti sıvı bir ekstrakt elde edene kadar iyileştirdiler ve daha sonra 28 potansiyel aroma bileşiğini bulmak için analiz ettiler. Son olarak, bu bileşiklerden 12 tanesi için tat testleri yapılmıştır. Bu balık, ölüme neden olabilen güçlü zehiri nedeniyle gıda olarak tüketilmese de ilaç pazarında kendine yer edinebilir. Yüksek dozlarda çok tehlikeli olduğu gösterilen tetrodotoksin, daha düşük dozlarda tıbbi fayda sağlayabilir. Çalışmalar, bazı durumlarda zehirin, özellikle kanser hastalarında ağrıyı hafifletebileceğini göstermiştir. Tetrodotoksin, ağrı kesici olarak opioidler (ilaçlar) için alternatif bir aday olabilir. Sonuç olarak, bu istilacı türlerin değerli faydalar sağlayabileceği durumlar olabilir.
kaynak:
https://www.nationalgeographic.com
https://www.theguardian.com
http://www.akdenizkoruma.org.tr
yazar: Özdaş süpervizörü
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]