Kompartman sendromu nedir? Belirtileri ve tedavisi nasıldır? Kompartman sendromu, kas gruplarının bulunduğu kapalı anatomik bölmelerde (kompartmanlarda) basıncın tehlikeli düzeyde artması sonucu ortaya çıkan, acil müdahale gerektirebilen ciddi bir tıbbi durumdur. Artan basınç, kaslara ve sinirlere giden kan akışını bozarak dokuların oksijensiz kalmasına yol açar. Müdahale edilmediğinde kalıcı hasar, fonksiyon kaybı ve hatta uzuv kaybı gibi ağır sonuçlar gelişebilir.
Kaslar, sinirler ve damarlar; esnek olmayan bağ dokusu kılıflarıyla çevrili kapalı alanlarda yer alır. Bu alanların içindeki hacim arttığında (kanama, ödem, şişlik gibi nedenlerle) basınç yükselir ve dolaşım bozulur. Kompartman sendromu, en sık bacak ve ön kol bölgelerinde görülse de vücudun farklı bölgelerinde de ortaya çıkabilir. Hem travma sonrası gelişen akut kompartman sendromu hem de egzersizle ilişkili kronik kompartman sendromu klinikte karşılaşılan iki temel formdur.
Kompartman Nedir?
Kompartman, kas gruplarını, sinirleri ve damarları birlikte barındıran; çevresi sert bağ dokusu (fasya) ile sınırlı anatomik bölmelerdir. Fasya esnek olmadığı için kompartman içindeki hacim artışları basıncı hızla yükseltir.
Kompartmanların özellikleri:
Kapalı bir hacme sahiptir
Genişleme kapasiteleri sınırlıdır
Basınç artışı dolaşımı hızla etkiler
Bu nedenle kompartman içindeki basınç artışları kısa sürede ciddi doku hasarına yol açabilir.
Kompartman Sendromu Nedir?
Kompartman sendromu, kompartman içi basıncın artarak kaslar ve sinirler üzerinde baskı oluşturması ve kan akımını engellemesi durumudur. Dolaşımın bozulması, hücrelerin oksijensiz kalmasına ve metabolik atıkların birikmesine neden olur. Bu süreç devam ederse kas nekrozu ve sinir hasarı gelişir.
Kompartman sendromu:
Akut (ani gelişen, acil)
Kronik (tekrarlayan, egzersizle ilişkili)
olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Kompartman Sendromu Neden Olur?
Kompartman sendromunun nedenleri, basıncı artıran her türlü durumla ilişkilidir.
En Sık Nedenler
Kırıklar (özellikle tibia kırıkları)
Ezilme ve travmalar
Kas içi kanama
Şiddetli ödem
Yanıklar
Sıkı alçı veya bandajlar
Uzun süre aynı pozisyonda kalma
Bu nedenler kompartman içi hacmi artırarak basınç yükselmesine yol açar.
Akut Kompartman Sendromu Nedir?
Akut kompartman sendromu, genellikle travma sonrası hızla gelişen ve acil cerrahi müdahale gerektiren bir durumdur. Saatler içinde ilerleyebilir ve geri dönüşü olmayan doku hasarına neden olabilir.
Akut formda:
Basınç ani yükselir
Belirtiler hızla şiddetlenir
Gecikme ciddi sonuçlara yol açar
Bu nedenle tıbbi acil olarak kabul edilir.
Kronik Kompartman Sendromu Nedir?
Kronik kompartman sendromu, genellikle sporcularda ve düzenli egzersiz yapan kişilerde görülen, aktiviteyle ortaya çıkan bir durumdur. Egzersiz sırasında kaslar şişer, basınç artar; dinlenmeyle belirtiler azalır.
Özellikleri:
Egzersizle artan ağrı
Dinlenmeyle gerileme
Kalıcı hasar riski daha düşüktür
Ancak performansı ciddi şekilde etkileyebilir.
Kompartman Sendromu Belirtileri Nelerdir?
Kompartman sendromu belirtileri, sendromun türüne ve şiddetine göre değişir. Akut formda belirtiler daha dramatik ve hızla ilerleyicidir.
Akut Kompartman Sendromu Belirtileri
Şiddetli ve geçmeyen ağrı
Ağrının pasif hareketle artması
Şişlik ve gerginlik hissi
Deride parlaklık ve sertlik
Uyuşma ve karıncalanma
Kaslarda güçsüzlük
Ağrı, genellikle beklenenden çok daha şiddetlidir ve ağrı kesicilere yanıt vermez.
İleri Evre Belirtiler
Soğukluk ve solukluk
Nabız alınamaması (geç bulgu)
His kaybı
Felç gelişimi
Bu belirtiler, ciddi doku hasarının habercisidir.
Kronik Kompartman Sendromu Belirtileri
Egzersizle başlayan ağrı
Kaslarda dolgunluk hissi
Uyuşma veya yanma
Performans düşüşü
Dinlenince belirtilerin azalması
Belirtiler genellikle her egzersizde benzer sürede ortaya çıkar.
Kompartman Sendromu En Sık Nerede Görülür?
Alt bacak (en sık)
Ön kol
Uyluk
Ayak
El
Alt ekstremite tutulumu, özellikle koşucularda ve temas sporları yapanlarda daha yaygındır.
Kompartman Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?
Teşhis, klinik bulguların değerlendirilmesine dayanır. Akut formda tanı gecikmeden konmalıdır.
Tanı Yöntemleri
Fizik muayene
Kompartman basıncı ölçümü
Görüntüleme yöntemleri (destekleyici)
Akut şüphede görüntüleme beklenmeden müdahale planlanabilir.
Kompartman Sendromu Tedavisi Nasıldır?
Kompartman sendromu tedavisi, sendromun akut veya kronik olmasına göre değişir.
Akut Kompartman Sendromu Tedavisi
Akut formda tek etkili tedavi cerrahidir.
Fasyotomi
Fasya cerrahi olarak kesilir
Basınç düşürülür
Doku kanlanması sağlanır
Bu işlem acil yapılmazsa kalıcı kas ve sinir hasarı gelişebilir.
Cerrahi Sonrası Süreç
Yara açık bırakılabilir
İkinci cerrahi gerekebilir
Enfeksiyon riski izlenir
Rehabilitasyon süreci başlar
Erken müdahale, fonksiyon kaybı riskini belirgin şekilde azaltır.
Kronik Kompartman Sendromu Tedavisi
Kronik formda tedavi basamaklıdır.
Cerrahi Dışı Yaklaşımlar
Aktivite modifikasyonu
Dinlenme
Fizik tedavi
Ayakkabı ve tabanlık düzenlemeleri
Bu yöntemler bazı hastalarda yeterli olabilir.
Cerrahi Tedavi
Belirtiler devam ederse:
Seçici fasyotomi uygulanabilir
Performans kaybı yaşayan sporcularda tercih edilir
Cerrahi sonrası iyileşme genellikle yüz güldürücüdür.
Kompartman Sendromu Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen akut kompartman sendromu:
Kas nekrozu
Sinir hasarı
Kalıcı güç kaybı
Uzuv kaybı
Hayatı tehdit eden komplikasyonlar
gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.
Kompartman Sendromu Önlenebilir mi?
Her zaman önlenemez; ancak risk azaltılabilir.
Travma sonrası sıkı bandajlardan kaçınmak
Alçı sonrası şiddetli ağrıyı ciddiye almak
Sporcularda yüklenmeyi kademeli artırmak
Şişlik ve ağrıyı ihmal etmemek
Erken farkındalık hayati önem taşır.
Kompartman Sendromu ile Kas Yırtığı Arasındaki Fark
Kas yırtığında:
Lokal ağrı vardır
Dinlenmeyle düzelme görülür
Kompartman sendromunda:
Ağrı giderek artar
Dinlenmeyle geçmez
Nörolojik bulgular eşlik edebilir
Bu fark, ayırıcı tanı açısından önemlidir.
Kompartman Sendromu Sonrası Rehabilitasyon
Rehabilitasyon süreci:
Kas gücünü geri kazandırmayı
Eklem hareket açıklığını korumayı
Günlük yaşama dönüşü
hedefler. Fizik tedavi, uzun dönem sonuçları belirler.
Kompartman Sendromu Psikolojik Etkiler
Ağır vakalarda:
Travma sonrası stres
Hareket korkusu
Sporcularda performans kaygısı
görülebilir. Psikolojik destek sürecin önemli bir parçasıdır.
SSS – Sık Sorulan Sorular
Kompartman sendromu acil midir?
Akut kompartman sendromu tıbbi acildir ve derhal müdahale gerekir.
Kompartman sendromu ağrısı nasıl olur?
Şiddetli, geçmeyen ve pasif hareketle artan ağrı tipiktir.
Kronik kompartman sendromu tehlikeli midir?
Genellikle hayati tehlike oluşturmaz; ancak yaşam kalitesini düşürür.
Kompartman sendromu kendiliğinden geçer mi?
Akut form kendiliğinden geçmez, cerrahi gerekir.
Kompartman sendromu hangi sporcularda görülür?
Koşucular, futbolcular ve yoğun antrenman yapanlarda daha sık görülür.
Fasyotomi sonrası iz kalır mı?
Cerrahiye bağlı iz kalabilir; fonksiyon korunması önceliklidir.
Kompartman sendromu tekrarlar mı?
Kronik formda tekrarlama görülebilir; uygun tedaviyle risk azaltılır.
Yazar: Bekir BULUT
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]