Aslında, bir sokak köpeği olan Laika (Laika), ciddi bir şekilde uzaya giden ilk Dünyalı adamdır. Dünya çapında yörüngeye oturtmayı başaran ve büyük ufuklar açmanın temellerini atan işin kalbi Laika, ne yazık ki bu başarısının bedelini hayatıyla ödedi…
4 Ekim 1957’de SSCB büyük bir başarıya imza attı ve Sputnik uydusunu uzaya fırlattı. Dünya yörüngesine çıkan ilk yapay uydu olarak bilinen Sputnik, Dünya’nın 230 km ile 942 km arasındaki bir yörüngeye çıkabilmiş ve buraya oturmuştu. Turunu 96 dakikada tamamladı. Toplam ağırlığı 83,6 kg olan bu uydu, sembolik olarak uzay çağının başlangıcını müjdeliyordu.
Uzay Çağı ve Leica
Tabii ki, bu uzay çağı olayı hiçbir köpek için bir şey ifade etmiyor. Ancak Moskova sokaklarında dolaşan Laika, yakında sokak köpeğinden astronota terfi edecektir.
ABD ile SSCB arasındaki uzay yarışı Sputnik ile başladı. Soğuk Savaş yıllarında farklı kutuplarda yer alan bu iki ülke, farklı bir alanda karşı karşıya geldi. Elbette bu yarış için sürekli olarak yeni projeler üretildi. Sputnik uydusunun elde ettiği başarı ile yarışa başlayan ve liderliğini sürdürmek isteyen Sovyetler Birliği, ardından bir ay sonra Sputnik 2 düğmesine bastı.
Sovyetler, bir sıçrama yapmak için insanları uzaya göndermeye güveniyorlardı. Bu sayede bambaşka bir döneme girebiliriz. Ancak bilim adamları ve araştırmacılar, insan yaşamının bu geziden nasıl etkileneceğinden emin değillerdi. Bu nedenle ilk yapılan çalışmalarda insan göndermenin tehlikelerinden bahsedilmiştir. Bu noktada Laika, insanlar yerine köpekleri göndermeye karar veren Sovyetlerin rolünü oynadı.
Sputnik 2 uydusu
Uzay yarışında rakiplerini geride tutmak isteyen Sovyetler, vakit kaybetmeden Sputnik 2 uydusunu uzaya göndermeye çalışıyordu. Böylece hızlı bir karar verildi. Uzay yörüngesine giren ilk uydu olan Sputnik’in hemen ardından, sadece bir ay sonra uzaya Sputnik 2 fırlatılacak. Tarih olarak belirlenen 3 Kasım 1957, aynı zamanda Ekim Devrimi’nin 40. yıl dönümüydü ve tarihsel olarak aceleyle yapılmıştı. Toplantılarda, uzaya insan göndermenin çok riskli olduğu ve bunun yerine bir köpekle deneyler yapılmasına kesin olarak karar verildi.
Sputnik 2 uydusunda hizmet için yetiştirilen 3 farklı köpek vardı.Bu köpeklerden biri olan Muska, Dünya’daki testlerde kullanıldı. İki kez yüksek irtifa uçuşu yapan ve alanında uzman kabul edilen Albina, yedek astronot köpeği olarak belirlendi. Uzaya gönderilecek gerçek köpek Laika idi.
Karar verildiğinde ve uzaya yeni bir uydu gönderileceği kesinleştiğinde, bilim adamları hemen bu üç köpek üzerinde çalışmaya başladılar. Ameliyatlar yapıldı, testler yapıldı ve uzayda beslenmek için ihtiyaç duyulacak beslenme macunlarının yanı sıra bu köpeklere yeni beslenme alışkanlıkları kazandırıldı.
Elbette Sovyet bilim adamları, Laika’nın hayatının bu uçuş sırasında sona ereceğini biliyorlardı. Aslında, Sovyet yetkilisi D.M. Çalışmalardan sorumlu Vladimir Yazdovsky, geziden birkaç gün önce çocuklarıyla birlikte Laika’yı topladı. Köpeğin çok az canının kaldığını bilen görevli, bu duruma üzülse de elinden bir şey gelmiyordu…
Bir hayvanseverden tepki
Laika’nın Sputnik 2 uydusu aracılığıyla uzaya gönderileceği ve bu uydunun uzaydan geri gönderilmesinin planlanmadığı biliniyordu. Bu planın dünya kamuoyuna duyurulmasının ardından uyduda bir köpeğin ölmesine izin verilmesi konusu geniş yankı uyandırdı. Amerika’dan Avrupa’ya her ülkedeki hayvanseverler bu duruma sert tepki gösterdi. Sovyetler Birliği’nin Avrupa’daki geleneksel rakiplerinden biri olan İngiltere, gericiliğin merkeziydi. Hayvan bakım merkezlerinden Sovyet konsolosluklarına ve yetkililerine telefon görüşmeleri yönlendirildi. Amerika’da insanlar ayağa kalktı. Bu süreçte birçok büyük tepki gündeme geldi. Ancak Sovyet yetkilileri bu çalışmayı köpeğe eziyet etmek için değil, insanlığın gelişimine katkıda bulunmak için sürdürdüklerini açıkça belirtiyorlardı.
Uzay çalışmaları ve kullanılan hayvan malzemeleri
Aslında bu, hayvanların uzay araştırmalarında ilk kez kullanılışı değildi. Daha önce birçok kez kullanılmış olan çok çeşitli hayvanlar bilinmesine rağmen, bu muhtemelen ilk kez büyük bir Sovyet karşıtı tepki gösterilmişti. Amerikalı bilim adamları uzay araştırmalarında fare ve maymunları sıklıkla kullandılar. Dahası, hayvanlar Dünya’dan uzak yerlere gönderildi ve teknik olarak uzay olarak adlandırılabilecek yerlere geri getirildi. Bu hayvanlardan bazıları çalışmalar veya deneyler sırasında öldü. Bu, uzay araştırmalarında deneysel hayvan ölümlerinin meydana geldiği ilk olay değildi. Ancak ideolojik ve siyasi iklim ve köpeklere yönelik mesafeli sempati tepkilere yol açtı. Bu anlamda Sovyetler, köpeklerin kolay bulunabilen, düşük maliyetle yetiştirilebilen ve kolayca eğitilebilen canlılar olduğunu aktarmıştır.
Aslında Laika hikayesinin bu kadar üzmesine neden olan sebep yapılan planların bir dönüş içermemesiydi. Alternatif bir geri dönüş planı olsaydı ve Laika bir kaza veya başka nedenlerle ölmüş olsaydı, hikaye bu kadar acıklı olmayabilirdi. Ancak Sputnik 2 uydusu için yapılan herhangi bir planda uydunun Dünya’ya geri döndürülmesi ve böylece Laika’ya ulaşması söz konusu değildi.
Öte yandan önemli bir detay da o dönemde uzay araştırmalarına verilen önem ve ilgiyle ilgiliydi. Sputnik 2 uydusunun Dünya yörüngesinde dolanması ve Dünya üzerinde yörüngeler gerçekleştirmesi, söz konusu çalışmanın bu anlamda bir ilk olması ve bir sonraki uydunun canlı yayın yapacak olması da bu konuya olan ilgiyi artırdı. Tüm dünyada yeni uydular ve Sovyetlerin yaptığı haberler takip edildi. Bu nedenle Laika’ya biraz ilgi vardı. Leica’nın her saniyesi basınla paylaşıldı ve bu noktada büyük bir hassasiyet gösterildi.
Ve lansman günü…
Laika, 3 Kasım 1957’de Baykonur Uzay Üssü’nden fırlatıldı. Sputnik 2 uydusunun içindeki bir kapsülün içinde bulunan uzay köpeği, hayati verilerini Dünya’daki bir veri merkezine ileten kablolara bağlı. Resmi açıklamalarda Laika’nın kalkıştan bir hafta sonra herhangi bir acı çekmeden öldüğü belirtildi. Ancak farklı açıklamalar yapılmış ve bu durum gerçekten de büyük çelişkileri beraberinde getirmiştir. Ancak kesin olan şey, Laika’nın ölmüş olduğuydu.
Laika’nın ölüm sebebi
Uzun bir süre Laika’nın kesin ölüm nedeni paylaşılmadı. Ancak 2002 yılında Sputnik 2 görevinde yardımcı bilim insanı olarak tanıtılan Dmitry Malychenkov bu konuda bazı açıklamalarda bulundu. Laika’nın kalkıştan 5 ila 7 saat sonra kapsülün aşırı ısınması nedeniyle hayatını kaybettiği bu ifadelerden anlaşıldı.
Bu durum çok talihsiz bir gelişme olarak gündeme gelse de Sputnik 2 misyonu insanlık tarihinde önemli bir ufuk açtı. Çünkü bu uçuş sonrasında canlıların yörüngeleri ve uzay yolculukları hakkında önemli veriler elde edildi. Laika’nın ölümünden 3,5 yıl sonra, tarihler 12 Nisan 1961’i gösterdiğinde, ilk insan uzaya gönderildi. O kişi Yuri Gagarin’di!
Uzaya çıkan ilk dünya insanı olarak bilinen Laika’nın heyecanlı ve hüzünlü hikayesi bilim tarihine bu şekilde aktarılmış oldu. Adı mühürlenip şarkılar yazılan Laika, Uzay Köpeği olarak da biliniyordu.
Kaynak:
http://tr.wikipedia.org/wiki/Layka
http://www.nationalgeographic.com.tr/makale/kesfet/laika-gerceklesecegini-herkesin-bildigi-bir-olumun-hik%C3%A2yesi/2523
yazar:Baran Akkök
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]