Türkiye Strep A enfeksiyonuna duyarlı mı?

İngiltere’nin Brighton kentinde bir çocuk, Strep A’nın neden olduğu enfeksiyon şüphesiyle öldü.

Daha önce ülkede 15 yaş altı 13 çocuk bu enfeksiyondan hayatını kaybetmişti. Kuzey İrlanda ve Galler’de de bir çocuğun aynı nedenden öldüğü bildirildi.

İngiliz sağlık yetkilileri, enfeksiyonla uğraşan ailelerin dikkatli olması gerektiğini söyledi.

Pek çok insan bu enfeksiyon nedeniyle ciddi şekilde hastalanmazken, bu oldukça bulaşıcı bakteri ciddi hastalıklara ve komplikasyonlara neden olabilir.

İngiltere’de 2017-18’de 10 yaşın altındaki dört çocuk Strep A enfeksiyonundan öldü.

Son haftalarda vakalar da arttı. Koronavirüs kısıtlamaları kaldırılmaya başlandığı için bu tür enfeksiyonların yayılması da mümkün hale geldi.

Türkiye’de Strep A enfeksiyonu ile ilgili resmi bir veri veya açıklama bulunmamaktadır.

Sağlık Bakanlığı bu konuda BBC Türkçe sorularını yanıtlamadı.

Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA), toplumda dolaşan yüksek bakteri miktarının da artışta önemli bir rol oynadığına inanıyor.

Peki Strep A ve neden olduğu hastalıklar ne kadar tehlikeli ve Türkiye’de ne kadar yaygın?

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ergin Şevci enfeksiyonla ilgili sorularımızı yanıtladı.

Strep A nedir?

Türkiye’de “beta” olarak bilinen “A grubu beta hemolitik ganglionlar” adı verilen bir bakterinin neden olduğu bir hastalıktır. Strep A olarak da bilinir. Türkiye’de sık görülen ve uzun süredir bilinen bir enfeksiyondur.

Semptomlar neler?

Çeşitli hastalıklara neden olabilir. Ancak genellikle boğaz ağrısına neden olur. Çocuğun ateşi, boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü varsa. Doktor muayenede bademciklerde büyüme, kızarıklık ve beyaz irin birikmesi tespit ederse, enfeksiyonun çoğunlukla Strep A olduğu düşünülür.

Nasıl tespit edilir?

Semptomlar varsa, enfeksiyonu test etmenin iki yolu vardır.

Birincisi boğaz ekimi. Spesifik sonuçlar verir ve sonuç 24-48 saat arasında görülür.

‘Strep A testi’ olarak da bilinen hızlı antijen testi ile kısa sürede sonuç almak mümkündür. Ancak olumsuz sonuçlar bazen yanıltıcı olabiliyor. Hızlı antijen testi ile boğaz kültürü yapılırsa kesin sonuç alınır.

Hangi hastalıklara neden olabilir?

Hastalığın tipik formu boğaz ağrısıdır. Ayrıca başka birçok klinik tabloya da yol açabilir.

İnvaziv streptokok enfeksiyonları veya nekrotizan fasiit gibi hastalıklar ortaya çıkabilir. Türkçe’de kızıl, İngilizce’de “kızıl humma” olarak bilinen hastalığın da nedenidir.

Türkiye toplumunun tanıdığı ve adını koyduğu bir hastalıktır. O bu dünyaya yabancı değil.

Hangi yaş gruplarında daha sık görülür?

Daha çok 5-15 yaş arası çocuklarda görülür. 3 yaşından küçük olması nadirdir.

Nasıl buldun?

Kalabalık yerlerde özellikle okullarda, kreşlerde ve askeri kışlalarda sık görülen bir enfeksiyondur.

Genellikle solunum damlacıkları ile bulaşır.

Ne kadar ölümcül?

Ölümcül yeteneği pek beklenen bir sonuç değil. Sıklıkla ortaya çıkan farenjit denilen tablo kendi kendini de iyileştirebilen bir hastalıktır. Ancak tedavi edilmediği takdirde insanlarda akut romatizmal ateş veya romatizmal kalp hastalığı denilen bir hastalığa neden olabilir.

En yaygın bakterilerden bahsediyoruz. Ama farklı türleri de var.

Farklı toksinler salgılayan, daha agresif ve daha fazla hastalığa neden olan türlerden bahsetmek mümkün.

Örneğin, nekrotizan fasiit gibi invaziv hastalıkların bazen daha büyük klinik tablolar oluşturduğunu biliyoruz. Bu geçmişte oldu. Yani bu yeni bir şey değil.

Yeni bir şey var mı?

İngiltere’de birçok bebek öldü. Bunun beklenmedik bir durum olduğunu kabul etmek gerekir. Açıkçası, burada yeni bir sorun var.

Neden böyle yeni bir sorunla karşı karşıyayız?

Daha agresif bir bakteri türü (alt türler) ortaya çıkmış ve toplulukta yayılmış olabilir. Buna yatkın bazı çocuklarda ve zamanında tedaviye başlamayan çocuklarda daha klinik tabloya neden olabilir. Yeni ortaya çıktığı için toplumda yeterince bağışıklık yok.

Koronavirüs pandemisinden sonra olması tesadüf mü?

bu ilginç. Pandemi sürecinde aldığımız el yıkama, maske ve mesafe önlemleri birçok enfeksiyonu azalttı. Salgın döneminde Strep A enfeksiyonunu da önemli ölçüde azalttı. Bu beklediğimiz bir şeydi.

Pandemi sonrası tekrar Strep A enfeksiyonlarını görmeye başlıyoruz. Salgın var demek doğru olmaz ama bir salgında tedbirleri azalttıkça birçok enfeksiyonda artış görüyoruz bunda artış gördüğümüz gibi.

Ancak bu kadar ölümcül bir düzeye ulaşmak çok ilginç ve beklenmedik. Ancak ölen çocukların zamanında tedavi edilip edilmediği araştırılmalıdır.

Bu yeni suş tedaviye dirençli mi olmalı yoksa daha öldürücü mü? Yani bazı toksinlerin daha fazla atılıp atılmadığına bakılmalıdır.

Nasıl tedavi edilir?

Penisilin grubundan çoğu antibiyotik çok etkilidir. Genellikle antibiyotiklere dirençli değildir.

Endişelenmeli misin?

Sonuçta, bu endişe verici bir haber. Belki de bu tür türler ortaya çıktı.

Burada da devreye girebilecek bir faktör var.

İngiltere gibi bir yerde bunlar oluyorsa, dünyanın başka yerlerinde de benzerlerini görebiliriz. Bu nedenle endişe verici bir gelişme olarak değerlendirebiliriz.

Türkiye Strep-A’nın potansiyel yayılımına hazır mı?

Bence hazırız. Çünkü tüm doktorlar bu alanda eğitim almıştır. “Bu enfeksiyon nedir, nasıl teşhis edilir ve nasıl tedavi edilir?” Yeterince donanımlıyız.

Çok tehlikeli bir viral enfeksiyon salgını var. Örneğin, grip, adenovirüsler ve covid. Bunlar bağışıklık sistemini yavaşlatır. Bir tarafta hasta yükü var. Bu nedenle birçok viral enfeksiyon arasında Strep A enfeksiyonu gözden kaçabilir. Böyle bir olasılık var.

Bu virüsler bağışıklık sistemini zayıflatır ve vücudun savunma mekanizmalarını zayıflatır. Sonraki Strep A bakterileri daha ciddi enfeksiyonlara neden olabilir. Böyle olasılıklar da var. Dolayısıyla bizde de benzer ölümler görülebiliyor. Bu çok endişe verici.

Birleşik Krallık’ta yaşananlar daha büyük bir küresel tehdidin işareti olabilir. Bu nedenle klinisyenlerin bize karşı dikkatli olmasında fayda var.

Neden İngiltere?

Kesin bir cevap vermek zor.

Ama tahmin edebilirsiniz. Örneğin, bu hanedan orada ortaya çıkmış olabilir. Yani odak noktası bu olabilir. Başka bir odak henüz belirlenmemiş olabilir. Farkındalık önemlidir. MIS-C, Covid pandemisinden sonra önce İngiltere’de ortaya çıktı, ardından dünyada görünür hale geldi.

Buradan bakınca covid pandemisinin orada daha şiddetli olması işi biraz kolaylaştırdı diye düşünüyorum. Bunun gibi birçok olasılık var.

Birleşik Krallık’taki diğer enfeksiyonların yüksek yoğunluğu ve neden oldukları iş yükü de bu hastalığın tespit edilememesine neden olmuş olabilir.

Antibiyotiklerin hangi durumlarda kullanılması gerektiği açıktır. Bu dengeli bir şekilde yapılmalıdır. Antibiyotik ihtiyacı olan bir hastadan ilaç kesilmemelidir.

Antibiyotik direncini önlemenin gerekli olduğu durumlarda kullanılmamalıdır. Bu bir olasılık olabilir. Ancak bu tam olarak incelemelerden sonra söylenmelidir.

Ne gibi önlemler alınıyor?

Koronavirüs pandemisi sürecinde aldığımız mesafe ve hijyen önlemleri bu enfeksiyonun bulaşmasını da engellemektedir.

Ancak bu belirtilere sahip çocukların taranması çok önemlidir.