Vücudu dik tutan iskeletimiz ve onu çevreleyen kaslardır. Tüm sistemlerimiz birbiriyle uyum içinde çalışır ve bunların en önde geleni sinir sistemidir. Kemikler sağlam olmasına rağmen, bazı darbeler kırılmalarına neden olabilir. Bazen belirgin bir etki olmaksızın, ayak, bacak vb. Kemiklerinden birinde ağrı hisseder, bu ağrı dayanılmaz bir noktaya gelince hastaneye gider. Bunu görüyorsun Gerilme kırığı teşhis edildi. Hastaların kafasını karıştıran bir tanı olan stres kırığı, yorgunluk kırığı olarak da bilinir. Özellikle ayak ve kaval kemiklerinde meydana gelen bu tür kırıklar, sanıldığından daha fazla kişide görülmektedir. Tespit edilmesi zor olduğu için geç fark edilen stres kırıkları uzuvda şişlik ve ağrıya neden olur. Ayrıca topuk kemiği, kaval kemiği, uyluk kemiği ve hatta bel omurgasının bazı noktalarında stres kırıkları oluşabilmektedir.
Stres kırıklarının nedenleri
Normal kırıklarda olduğu gibi stres kırıklarında kemiğin ikiye ayrılması söz konusu değildir. Mikro düzeyde kemik erozyonu. Kadınlarda erkeklerden farklı hormonları olduğu için daha sık görülür. Özellikle menopoz döneminde kadınlık hormonları olan östrojen ve progesteron dengesindeki bozukluklar ön ayak kemiklerinde stres kırıklarına yol açabilmektedir.
Stres kırıkları en çok ayaktaki küçük kemiklerden biri olan skafoid kemik ile ikinci ve üçüncü metatarsal kemikler, alt bacak kemikleri ve pelvis kemiklerinde görülür. Aşırı kullanım ve bu organlara aşırı baskı ile başlangıçta çok küçük çatlaklar oluşur. Bu anlamda stres kırıkları, kemik kırıkları ile tamamen aynı değildir. Yürüme, koşma gibi aktiviteler sırasında ayağın anatomik yapısı zorlanır ve yanlış bölgeye binen ekstra yük nedeniyle kemikler stres altına girer. Basınçtaki bir artış, daha sonraki aşamalarda uzun kemik tiplerinin (tibia ve metacarpals) kemik iliğinin ödemine neden olur. Ödem arttıkça kemik içi basınç da artar ve hasta bunu ağrı olarak algılar.
Kaslar zayıfsa, gerilmiş kaslar yorulmuşsa, uzun süre kortikosteroid içeren ilaçlar kullanılmışsa ve kemikler zayıflamışsa stres kırığı riski artabilir.
Nasıl teşhis edilir?
Stres kırığı başlamışsa zaman ilerledikçe artacaktır. Ne zaman başladığını anlamak zor. Ağrı, organ kullanılmadığı halde devam ediyor ve şiddetleniyorsa, buz uygulamaktan, ayağı yüksekte tutmaktan ve istirahatten sonuç alınamıyorsa tıbbi yardım alınmalıdır.
Doktor ağrının başka bir nedeni olabileceğini de dikkate almalı ve hastanın öyküsü alınmalı ve gerekli tetkikler yapılmalıdır. Stres kırıklarını erken evrelerindeyken tespit etmek zordur. Düz bir röntgende görülebilmesi için, yalnızca ilerlemiş bir kırığın mevcut olması gerekir. Ağrı, şişlik gibi yakınmaları olan hastalardan istenen röntgenlerde başlangıçta stres kırıkları görülmez ve filmler normaldir. Kemiğe binen yük devam ederse o zaman mikroskobik düzeyde hasar gelişir, kemik bütünlüğünde kırılmalar olur ve hastanın şikayetleri artar ama bu durumda röntgenlerde kırık saptanabilir. Bir ortopedist tarafından yaptırılan ileri bir tetkik olarak MR, CT ve kemik yoğunluğu ölçümlerinden elde edilen sonuçlarda kırıklar kesin olarak görülebilmektedir. MRG ayrıca iyileşme olup olmadığını izlemek için kullanılır.
En yaygın kim?
Daha çok 20-35 yaş arası kadınlarda görülen stres ya da yorgunluk kırıklarının nedenlerinden biri de çok uzun süre ayakta durmaktır. Vücut kaldırabileceğinden daha fazla yüklenirse ve küçük travmalar göz ardı edilir ve dikkate alınmazsa stres kırılması başlayabilir. Bu nedenle üyeler olabildiğince rahat olmalı ve zorlanmamalıdır. Metatarsal kemiklerde stres kırığı meydana geldiği için giyilen ayakkabılar da önemlidir. Kullanılacak ayakkabılar doktor tavsiyelerine uygun olmalı, gerekirse tabanlık kullanılmalıdır.
Ergenlik döneminde kemikleri henüz tam olarak sertleşmemiş çocuklarda da görülebilen stres kırığı riski vardır. Çok yürümek, ağır sporlar yapmak, düztabanlık kullanmak, uygun olmayan sert ve eskimiş ayakkabılar da stres kırığı nedenleri arasındadır.
Adet görmeyen veya anormal adet gören sporcular ve perimenopozdaki ve kemik kütlesi azalmış kadınlar da stres kırığı riski altındadır. Ayrıca askere giden erkekler günlük yaşamlarında yeterli fiziksel aktiviteye sahip olmamalarına rağmen gençlik eğitimi yaparken stres kırılmaları yaşayabilirler.
Yanlış seçilmiş bir spor aşırı ritimle ve sert zeminde yapılırsa ve kişinin kilosu, yaşı, ayak ve kas yapısı uygun değilse stres kırıklarına yol açabiliyor ve sorun sadece beraberinde gelmiyor, bel ağrısı gibi sorunlar. Atletizm, uzun mesafe koşusu, basketbol ve tenis gibi ekstrem sporlarla uğraşanlarda daha sık görülen stres kırığı durumunda ağrı egzersiz sırasındadır. Spor devam ettiği sürece artan ağrı varsa ritmi durdurmak veya azaltmak gerekir. Daha önce böyle bir ağrı yaşamamış olanlar ağrıda artış yaşıyorsa stres kırığından şüphelenmeli ve mutlaka doktora gitmelidir. Doktorlar, kırığın kaynağını belirlemek ve tedaviye devam etmek için farklı yöntemler kullanacaktır. Tedavi ihmal edilirse kemiklerdeki zayıf noktalar büyüyecek, ağrılar artacak ve ileride kırılması kolaylaşacaktır.
Stres kırığı nasıl ortaya çıkar?
* Kırık bölgede dokunma hassasiyetinin varlığı
* Ayak bileği dışında şişlik
Başlangıçta az olan ağrı, yürüme, ayağı kullanma veya vücuda yüklenme ile artar, istirahat ile azalır.
* Hissettiği ve geceleri şiddetlenen ağrı
Gelişmiş bir stres kırığı durumunda istirahatte bile ağrı
* Bazı kişilerde bölgede morluklar bulmak
Nasıl tedavi edilir?
Olası bir stres kırığı şüphesi varsa öncelikle istirahat etmek ve aktivitelere ara vermek gerekir. Ağrılı ve kırık bölgeye günde iki kez buz uygulanmalıdır. Açıkta kalan cilde buz değdirilmemeli ve bir torba içindeki buz ince bir tülbentin veya havlunun üzerine konulmalıdır. Buzun deri ile direkt teması cilt yanıklarına neden olur. Uygulamadan önce cildin kuru olduğundan emin olun. Tüm olasılıklar göz önünde bulundurularak ciltte kızarıklık oluştuğunda buz kompresine son verilmelidir. Kırık ayak kalp seviyesinin üzerinde kalmalı, doktor tavsiyesi doğrultusunda şişlik ve ağrı kesici ilaçlar alınmalıdır.
Stres kırığı olan hasta ayağını koruyan, yumuşak ve sıkı olmayan uygun bir ayakkabı seçmeli ve ilk üç hafta dinlendirilmelidir. Burada amaç kemiğin üzerindeki yükü almak ve kemik içi basıncı azaltmaktır. İlk üç haftadan sonra ayağa bir miktar ağırlık verilebilir. Bu esnada ayak tamamen hareketsiz kalmamalı, fizik tedavi uygulanarak kas tonusu yerinde tutulmalıdır. Bu tedavilerin dışında doktor gerekli görürse ayağın alçıya alınmasını isteyebilir.
Normal denilen kırıkların alçı ile iyileşmesi bir ayı bulurken, stres kırıklarının iyileşmesi daha uzun sürebilmektedir. Bazı kişilerde sadece 3 veya 4 ay içinde iyileşen stres kırıkları olabilir. Tedavi sürecinde kırılan ve hasar gören bölge dinlenir. Vücudun kendini onarması için yüklerin ve şokların kaldırılması gerekir. Belli bir süre ayağı kapalı olarak iyileşmeyi bekleyen hasta kırık ayağını zorlamamalı, üzerine basmamalı ve koltuk değneği ile desteklenmelidir.
Kırıklar kaynadıktan sonra yoğun aktivitelere hemen başlanmamalı, bu geçişin kademeli olmasına özen gösterilmelidir. Stres kırığı olan hastalarda başka stres kırıklarının da ortaya çıkma olasılığı vardır. Bu noktada önleyici tedbirler devreye girmelidir.
Kemik beklenen süre içinde kaynaşmazsa veya çok yavaşsa başka tedavi yöntemleri denenir. Ses dalgaları kullanılarak ultrason eşliğinde ESWT uygulanarak iyileşme bölgesindeki dokular uyarılmaya ve süreç hızlandırılmaya çalışılır. Diğer bir yöntem ise PRP adı verilen bir uygulamadır. Bu uygulamada kişinin kanına trombosit (trombosit) yüklenir ve kemik dokusu iyileşmeye zorlanır. Ayrıca stres kırığı bölgesine kök hücre tedavisi kapsamında kalça bölgesindeki kemiklerden alınan kemik iliğinin enjeksiyonu iyileşmeyi destekler ve hızlandırır.
Uygulanan tüm tedaviler genel olarak %80 oranında olumlu sonuç verir ve kırık bu oranda iyileşir. Kemiklerde kaynama yoksa cerrahi yaklaşımlar gerekecektir. Örneğin, tıpta John kırığı olarak adlandırılan beşinci parmağın stres kırığının iyileşmesi çok zordur ve cerrahi müdahale gerektirir.
Gerilme kırılmasına karşı alınması gereken önlemler
Stres kırığı oluştuktan sonra tedavisi kolay değildir, tam olarak iyileşmeyebilir veya bazı kronik sorunlara yol açabilir. Bu nedenle kırılmaları önlemek için bazı önlemler alınmalıdır. İşte bu prosedürlerden bazıları:
* Fazla kalmayın.
* Spor yapmayı düşünüyorsanız ayakkabı seçimine dikkat edilmeli ve kullanılan ekipmanlar doğru olmalıdır.
* Düz tabana içe veya dışa doğru baskı yapılması durumunda kemiklere binen yük artar. Bu kişiler özel tabanlı ayakkabılar giymelidir.
* Egzersiz yaparken öncelikle esneme gibi ısınma hareketleri yapılmalı, yoğun sporlara aniden başlanmamalıdır.
* Sağlıklı kemikler için kalsiyumdan zengin besinler tüketmeli, D ve C vitaminleri almalı, düzenli beslenmelidirler.
* Egzersiz yapan bir kişide tekrarlayan şişlik, ağrı gibi şikayetler ortaya çıkarsa hemen aktiviteye ara verilmeli, dinlenme pozisyonuna geçilmeli hatta spora birkaç gün ara verilmelidir. Daha sonra aynı durum tekrarlanırsa mutlaka bir ortopedi uzmanına başvurmalısınız.
* Bisiklete binme ve yüzme gibi stres kırığı riskini azaltan sporlar seçilmelidir.
Kaynak:
https://multiyasam.com/stres-kirigi-belirtileri-ve-tedavisi/
https://www.acilci.net/5-metatars-kiriklari/
https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberleri/yanlis-ayakkabi-secimi-stres-kirigi-nedeni/
http://www.fulyaayakcerrahisi.com/stres-kirigi/
http://www.omurgasagligimerkezi.com/omurga-stres-kirigi/
yazar:Özdaş süpervizörü
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]