Stargardt hastalığı, retinayı (gözün arkasındaki ışığa duyarlı doku) etkileyen genetik bir hastalıktır. Hastalık genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde görme kaybına neden olur. Bazı türlerde görme kaybı yetişkinliğe kadar fark edilmeyebilir. Bu hastalığa sahip kişilerin tamamen kör olması nadirdir. Çoğu hastanın görme kaybı yavaş yavaş kötüleşir.
Stargardt hastalığı, Stargardt’ın maküler distrofisi olarak da adlandırılır. Retinanın merkezinde keskin görüşten sorumlu olan makulada kalıcı hasar hastalığa neden olur. Bu hastalık, makulada hasara neden olan birkaç genetik hastalıktan biridir. 8-10.000 kişiden 1’inin Stargardt hastalığına sahip olduğu tahmin edilmektedir.
İçindekiler
hastalığın belirtileri
En yaygın semptomlar değişiklik gösterir, ancak genellikle her iki gözde de yavaş bir merkezi görme kaybı vardır. Bu hastalığa sahip kişiler, görüşlerinin merkezinde gri, siyah ve bulanık noktalar fark edebilir veya gözlerin ışıktan karanlığa alışması daha uzun sürebilir. Gözler parlak ışığa karşı daha hassastır. Bazı kişilerde hastalığın ileri evrelerinde renk körlüğü gelişebilir.
Stargardt hastalığında semptomların ilerlemesi kişiden kişiye değişir. Hastalığın erken evrelerindeki insanlar daha hızlı görme kaybetme eğilimindedir. Görme kaybı ilk başta yavaş ilerleyebilir, ancak daha sonra hızla kötüleşebilir. Stargardt hastalığı olan çoğu insan 20/200 veya daha kötü görüşe sahiptir.
hastalığın nedeni
Retina, fotoreseptör adı verilen ışık uyarıcı hücreler içerir. İki tip fotoreseptör vardır, çubuklar ve koniler. Çubuklar ve koniler ışığı algılar ve beynin algılayabileceği bir elektrik sinyaline dönüştürür. Çubuklar, retinanın dış tabakasında bulunur ve karanlık ve opak koşullarda görmemizi sağlar. Koniler makulada bulunur ve görsel detayları ve renkleri görmeye yardımcı olur. Stargardt hastalığında hem çubuklar hem de koniler ölür, ancak bilinmeyen nedenlerle çoğu durumda koniler daha hızlı etkilenir.
Sağlıklı görüş için A vitamini yönünden zengin besinlerin tüketilmesi gerektiği bilinmektedir. Fotoreseptörlerde anahtar ışığa duyarlı moleküller yapmak için A vitamini gereklidir. Ne yazık ki, bu sentez süreci, Stargardt hastalığında rol oynayan zararlı A vitamini yan ürünlerinin oluşumuna yol açabilir.
ABCA4 genindeki mutasyonlar, Stargardt hastalığının yaygın bir nedenidir. Bu gen normalde fotoreseptörlerdeki A vitamini yan ürünlerini temizleyen bir protein yapar. ABCA4 proteininden yoksun hücrelerde, lipofusin kümeleri (sarı granüller halinde biriken yağ asidi molekülleri) oluşur. Bu kitleler makula içinde ve çevresinde artarak merkezi görüşe zarar verir. Sonunda, bu kalıntı fotoreseptörlerin ölmesine ve görmenin daha da bozulmasına neden olur. Koni distrofisi, koni çubuk distrofisi ve retinal atrofi pigmentoza gibi diğer retinal distrofiler de ABCA4 genindeki mutasyonlarla ilişkilidir.
Hastalık kalıtımı
Genler, kromozom adı verilen yapılarda bir arada tutulur. Her kromozomun bir kopyası, bir ebeveynden yumurta ve sperm yoluyla geçer. Cinsiyet kromozomları olarak da bilinen X ve Y kromozomları, bir kişinin erkek mi yoksa kadın mı olacağını belirler.
Otozomal resesif kalıtımda, mutasyona uğramış bir genin iki kopyası hastalığa neden olur. Resesif genetik mutasyonlardan birini taşıyan kişiye taşıyıcı denir. iki taşıyıcının çocuğu olduğunda;
1) Hastalanma olasılığı 4’te 1,
2) Taşıyıcı olma şansı 2’de 1
3) Ne taşıyıcı ne de hasta olmama ihtimali 4’te 1’dir.
Sözde otozomal dominant kalıtımda, mutasyona uğramış genin sadece bir kopyası hastalığa neden olmak için yeterlidir. Baskın gen mutasyonuna sahip bir kişinin çocuğu olduğunda, çocuğun hastalığa yakalanma olasılığı %50’dir.
ABCA4 genindeki otozomal resesif mutasyonlar, Stargardt hastalığının %95’inde görülür. Vakaların diğer %5’i, lipofusin işleviyle ilişkili çeşitli genlerdeki nadir mutasyonlardan kaynaklanmaktadır.
Nasıl teşhis edilir?
Bir göz doktoru retinayı inceleyerek tanı koyabilir. Lipofuscin birikintileri, makulada sarı noktalar olarak görünebilir. Ayrıca OCT ve ERG gibi gözün ışığa tepkisini değerlendiren testler de kullanılmaktadır.
tedavi
Şu anda, Stargardt hastalığının tedavisi yoktur. Bazı göz uzmanları, Stargardt hastalığı olan kişilerin parlak ışığın göze girmemesi ve lipofusin oluşumunu artırması için koyu renkli gözlük ve şapka takmasını tercih etmektedir. Sigara ve pasif içicilikten kaçınılmalıdır. Hayvan çalışmaları, yüksek doz A vitamininin yağ birikimini artırabileceğini ve görme kaybını hızlandırabileceğini göstermektedir. Bu nedenle önerilen miktarların dışında A vitamini takviyesi almaktan kaçınmalısınız. Bunun dışında besinlerden çok fazla A vitamini alma riski yoktur. Birçok hizmet ve cihaz, Stargardt hastalarına günlük işlerinde yardımcı olur. Bunun için e-okuyucu gibi cihazlar kullanılabilir.
hastalık bul
Geçtiğimiz yıllarda, araştırmacılar kalıtsal göz hastalıklarıyla ilişkili yüzlerce gen tanımladılar. Bu bilgiler hastalıkları teşhis etmeyi ve tedavi yöntemlerini araştırmayı mümkün kıldı. Araştırmacılar, ABCA4 geninde ve Stangardt hastalığına neden olabilecek diğer genlerde yeni mutasyonlar bulmak için çalışmaya devam ettiler.
Stangardt hastalığı ve makula dejenerasyonunun genetiği ve biyolojisi ile ilgili çalışmalar devam etmektedir. Hastalardan alınan kan, deri ve DNA örnekleri ile Stangardt hastalığının mekanizmasının ortaya çıkarılması için çalışmalar yapılmaktadır.
Hastalığı tedavi etmenin bir stratejisi, lipofusin ve diğer toksik yan ürünlerin retinada birikmesini önlemektir. Columbia Üniversitesi’ndeki bir araştırma grubu, ALK-001 adı verilen sentetik bir A vitamini formu üzerinde çalışıyor. ALK-001, lipofusin’e dönüştürülmez. Farelerde ve daha büyük hayvan modellerinde ALK-001, oral olarak uygulandığında lipofusin birikimini yavaşlattı. ALK-001, Stangardt hastaları üzerinde test edilmeden önce sağlıklı gönüllüler üzerinde test ediliyor.
Case Western Reserve Üniversitesi’nden bir grup farklı bir yaklaşım üzerinde çalışıyor. Gıda ve İlaç İdaresi tarafından güvenli kabul edilen bir grup ilacı Stangardt hastalığının fare modelinde test ettiler. Bazı FDA onaylı ilaçların farelerde retina hasarını azaltabildiğini buldular. FDA onaylı ilaçlara benzer bileşimlere sahip kimyasal bileşikleri değerlendiriyorlar ve ilaç salınımı üzerinde çalışıyorlar.
ABCA4 geninin hasarlı kopyasının onarılması veya değiştirilmesi (gen tedavisi) Stangardt hastalığı için umut verici bir yöntemdir. Gen tedavisinde (bu konuda daha detaylı bilgi için: Geni istenilen hücreye aktarmak için özel bir yöntem kullanılmalıdır. Bunun için aktarılacak gen, adeno-associated virus (AAV) adı verilen küçük ve zararsız bir virüs içinde kapsüllenir. ) ABCA4 geni bu virüs için çok büyük, bu nedenle araştırmacılar lentivirüs ailesinden daha büyük bir virüsü ABCA4 genini taşıyacak şekilde modifiye ettiler ve bir Stangardt fare modelinde yapılan testler, bu yaklaşımın yağ birikimini azaltabileceğini gösterdi.
Kök hücre bazlı tedaviler de klinikte umut verici sonuçlar göstermiştir. Kök hücreler; Stangardt hastalığında ölen fotoreseptörler de dahil olmak üzere vücuttaki her tür hücreye dönüşebilen olgunlaşmamış hücrelerdir. İnsan kök hücreleri, embriyonik veya yetişkin dokulardan elde edilebilir. Her iki kök hücre kaynağı da Stargardt hastalarında ve yaşa bağlı makula dejenerasyonu olan hastalarda test edilmiştir. Retinal pigment epitel (RPE) hücreleri ile bir klinik deney başlamıştır. Bu hücreler retinayı besler ve klinik deneyler için insan embriyonik kök hücrelerinden elde edilmiştir.
Diğer klinik ve laboratuvar çalışmalarında, yetişkin kök hücreler iPS hücrelerine programlanmıştır (daha fazla bilgi: 2014’te ilk kez, Japon araştırmacılar yaşa bağlı makula dejenerasyonunu tedavi etmek için indüklenmiş pluripotent kök (iPS) hücreleri kullanan ilk klinik deneyi gerçekleştirdiler: Amaç, iPS hücrelerini RPE hücrelerine dönüştürmekti. Araştırmacılar daha ileri gitmeyi ve göz gibi RPE hücrelerinden 3 boyutlu yapılar oluşturmayı planlıyorlar. Ayrıca, iPS hücreleri oluşturmak için Standangardt hastalığına sahip kişilerden deri örnekleri toplanıyor. Hücreler: Bu hücreler nasıl etkilediklerini görmek için kullanılır Hücre terapileri hücreler üzerinde ilaçlardır ve deneylerde kullanılabilir.
kaynak:
https://nei.nih.gov/health/stargardt/star_facts
yazar: Ayka Olkay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]