Teorik olarak, üç farklı demokrasi biçimi vardır: doğrudan demokrasi, temsili demokrasi ve yarı doğrudan demokrasi.
Doğrudan demokrasi halk egemenliğini kendisi kullanır. Temsili demokraside halk, egemenliğini seçimler yoluyla temsilcilerine devreder. Yarı doğrudan demokraside egemenlik, halk ve temsilcileri arasında paylaşılır.
“Bir yasama eylemi üzerinde yurttaşların oy kullanmasını sağlamak” anlamına gelen “referandum”, yarı-doğrudan demokrasinin bir tekniğidir, ama aynı zamanda temsili demokrasinin de bazen başvurduğu bir tekniktir. Bu anlamda Türkiye’de 1961 yılından bu yana 6 kez “anayasa referandumu” yapılmıştır.
anayasal referandumlar
27 Mayıs 1960 askeri darbesinden sonra hazırlanan 1961 anayasası için Türkiye’de ilk referandum yapıldı. 9 Temmuz 1961 referandumunda anayasa %61,7 oranında “evet” oyu ile kabul edildi. 1961 Anayasası’na seçmenlerin yüzde 38,3’ü “hayır” derken, 10 milyon 312 bin 111 oyundan yüzde 0,3’ü “geçersiz” oyu verdi.
1982’de yine bir askeri darbenin ardından Türkiye tarihindeki ikinci referandumu gerçekleştirdi. 12 Eylül 1980 darbesinden sonra Şura Meclisi tarafından hazırlanan anayasa, 7 Kasım 1982’de kamuoyuna sunuldu. hayır” ve yüzde 91,4 “evet”. 1982 referandumunda kullanılan 18 milyon 885 bin 488 oyundan yüzde 0,2’si geçersiz çıktı.
Anayasa değişikliği referandumları
1982 anayasasının yürürlüğe girmesinden sonra Türkiye dört kez referandum yaptı. Tüm bu referandumlar 1982 anayasasında yapılacak değişikliklerle ilgiliydi.
6 Eylül 1987’de yapılan referandumda Anayasa’nın Geçici 4. maddesindeki siyasi yasaklar halk oylamasına sunuldu. 24 milyon 436 bin 821 seçmenin oy kullandığı referanduma katılım oranı yüzde 95,03 oldu. Yapılan oylama sonucunda yasaklı liderlerin siyasete dönüşü yüzde 49,84 oranında “hayır”, yüzde 50,16 oranında “evet” oyu ile kabul edildi.
Yasaklanan liderler siyasete döndükten bir yıl sonra bu kez yerel seçimlerin bir yıl erken yapılıp yapılmayacağı soruldu. 25 Eylül 1988’de kurulan referandumda sandıktan yüzde 35 evet, yüzde 65 hayır çıktı. Katılım oranı yüzde 88,8 olan referandumda 23 milyon 750 bin 873 seçmen gitti. 1988 referandumu, Türkiye tarihinde “hayır” sonucuyla sonuçlanan tek referandumdu.
21 Ekim 2007’de Türkiye’de beşinci referandum yapıldı. Bu sefer mesele cumhurbaşkanının halk tarafından seçilip seçilmediğiydi. Referandum yüzde 31,05’e karşılık yüzde 68,95 oyla “evet” yönünde sonuçlandı. 2007 referandumunu diğer referandumlardan ayıran en düşük katılımlı oy olmasıydı. 42 milyon 665 bin 149 seçmenin 28 milyon 794 bin 216’sı giderken, katılım yüzde 67,49 oldu.
12 Eylül 2010’da yapılan altıncı referandum, Türkiye tarihinin en kapsamlı anayasa değişikliği olarak kayıtlara geçti. Anayasanın 26 maddesinin değiştirilmesi önerisi ise yüzde 42,12 oranında hayır oyu alırken, yüzde 57,88 oranında evet oyu verdi. 52 bin 51 bin 828 seçmenin 38 milyon 369 bin 215’inin oy kullandığı referandumda katılım yüzde 73,71 oldu.
Kaynak:
Siyaset Bilimine Giriş, Münci Kapani
Halkın oy değeri, Kemal Güzeller
wikipedia.org
yazar:sen Kaplan’sın
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]