Ömer Hayyam

Gerçek adı Giyas al-Din Abu al-Fath ibn Ibrahim al-Hayyam’dır. Umar Hayam, 18 Mayıs 1048’de İran’ın Nişabur şehrinde doğdu. Dönemin ünlü alimlerinden Muwaffaq al-Din Abd al-Latif ibn al-Lubad, bazı kaynaklarda Hasan Sabah’ın Rey şehrinin kökeninden olduğu belirtilmektedir. ve Molek Nizam, Umar Hayam ve Hasan Sabah’tan daha yaşlı olduğu için aynı okulda okumadılar. Hayam, Hassan Al-Sabah’ın bir ilişkisi olduğunu inkar etmiyor. Ömer Hiyam, pek çok âlim tarafından Bâtınî ve Mu’tezile anlayışlarına dahil olarak kabul edilmektedir. Kâinatı anlamak için içinde yetiştiği İslam kültürüne hakim anlayıştan kopmuş, düşüncesi eşinden daha az batınî idi. Rubaiyat, “el-Hayyam” lakabını babasının çadırını yapmaktan aldığı için kayda değer bir edebi başarı elde etti.

İstanbul’un Beyoğlu semtindeki bir bölgeye de adını vermiştir. Tarlabaşı Caddesi üzerindeki Sakızağacı ışıklarından başlayıp Tepebaşı’na kadar inen sokağın adıdır. Hayyam da çok iyi bir sporcuydu. Binom açılımını kullanan ilk bilim adamıydı. Hayyam, şiirlerindeki zahiri eğlence sevgisinden dolayı El-Ruba’iyyah lakabıyla anılmıştır. Geçmişte yaşamış birçok ünlünün aksine Omar Hiyam’ın doğum günü günden güne biliniyor. Bunun sebebi Ömer Hayyam’ın birçok konuda olduğu gibi takvim konusunda da uzman olması ve araştırıp kesin doğum tarihini bulması. Ruba’da dünya, varlık, Tanrı, devlet ve sosyal örgütlenme biçimleri gibi hayata ve insana ilişkin konularda özgürce ve sınırsızca düşündüğü görülür. Düşünürken, içinde yaşadığı toplumun veya önceki dönemlerde yaşamış toplumların kabul ettiği hiçbir kurala bağlı kalmamış, kendisinden önce yaşamış olanların insan zihnine koyduğu sınırları bir anlamda kabul etmemiştir. dünya, insan, varoluşu başından beri aklıyla belirlemiştir; Bu nedenle çağını aşarak “evrenselliğe” ulaşmıştır. Ancak unutulmamalıdır ki Hayyam’ın yaşadığı dönem, tarihin gördüğü en büyük düşünürlerden birini yaratacak sosyal ve kültürel altyapıyı da içinde barındırmaktadır. Tarihinin belki de en parlak dönemlerini yaşayan İslam dünyasında felsefenin hak ettiği ilgiyi gördüğü bir dönemde yaşayan düşünür, Orta Doğu kültürünün (Türk – Hint – Arap – Çin – Bizans) sentezini oluşturmuştur. Selçuklu saraylarında görece tarafsız bir ilmi eğitim görmüş ve felsefeyi günah saymayan Müslüman bir toplumda felsefe ile özgürce uğraşabilmiştir.

Hayyam, günümüzde kullanılan Hicri ve Miladi takvimlerden çok daha doğru olan Silali takvimini hazırladığı için dünya bilimler tarihinde de önemli bir yer tutmaktadır. Fransız matematikçi Blaise Pascal ünvanı ile okullarda Pascal üçgeni olarak öğretilen matematik kavramı Ömer Hayyam tarafından oluşturulmuştur. Matematik ve astronomide dünyanın önde gelen bilim adamlarından biridir. Birçok ilmî eseri olduğu, ününden dolayı birçok Rubai’nin Hayyam’ın eserleri ile karıştırıldığı ve bilindiği kadarıyla pınarların sayısı 158’dir. Ancak binden fazla olduğu bilinmektedir. ona atfedilir. Ayrıca Omar Hayam, tarihte bilinen ilk savaş karşıtı aktivist olarak gösteriliyor. Yakut birçok farklı tercüman tarafından Türkçe’ye çevrilmiş olsa da yakut’u Türk halkı arasında sevdiren çeviriyi Sabahattin Ayuboğlu yapmıştır.

Eserlerinden 18’inin adı bilinen Hayyam, çeşitli ilim dallarında pek çok eser kaleme almıştır.

Ziyc-i Meliksahi. (astronomi ve takvim konusunda Meleksha’ya ithaf edilmiştir)
İspat ül Sıhhat-ı Turuk ül Hind kitabı. (geometri hakkında)
Cebr vilayetinin delillerinde Rasalton ve tersi. (cebir ve denklemler hakkında)
Müşkilat’ül Hisab. (hesapta)
İlm-i Külliyat (Genel Esaslar Üzerine)
Nevruzname (takvim ayarı ve yılbaşı hakkında)
Risaletun fili İhtihyal Marifet. (Altın ve gümüşten yapılmış bir parçadaki altın ve gümüş miktarını bilmek üzerine. Bir nüshası Almanya’da Gotha Kütüphanesindedir).
Risaletün fi Şerhi ma Eşkele min Musaderat (Öklid problemini çözme yöntemi hakkında Hollanda’da Leiden Kütüphanesinde bir nüsha bulunmaktadır. Fransızcaya F. Woepcke tarafından çevrilmiştir.)
Résaletons in the Flesh (Ontology in Philosophy. Kopyası British Library’de.)
Kısa Doğa (fizik hakkında)
Veteriner Kevin Üzerine İnceleme (Felsefe Üzerine)
Levazim’ül Emkine (Yerleşim Yerlerinde İklim Değişiklikleri ve Hava Durumu Üzerine)
Fil Cevab Selaseti Mesâil ve Keşfil Hicab (Üç Konuya Cevap Vermek ve Dünyada Değişimin Gerekliliği)
Bilgelik Ölçeği (kesilmiş pırlantaların taşlarını çıkarmadan değerini bulma yolu ile)
Abdurrahman en-Nisaviya’nın Cevabı (Allah’ın Alemleri Yaratmasının Hikmeti ve İnsanların İbadet Vazifesi Üzerine)
Nizamülmülk (Vezir arkadaşının otobiyografisi)
Eş’ari bil Arabiyya (Arapça Arapça)
Fil Binekleri (Bilimin Kökenleri)

Kişisel Biyografi