Moğolistan doğu ve orta Asya’da yer almaktadır. Ülkenin kuzeyinde Rusya yer alırken, diğer yönlerde Çin yer alıyor. İç Moğolistan, Mançurya ve Doğu Türkistan Çin egemenliği altındadır. Rusya Federasyonu’nun özerk bölge ve bölgeleri Altay, Hakas ve Tuva Özerk Cumhuriyetleri ile Buryat Özerk Bölgesi’dir. Ulan Batur, Moğolistan’ın başkenti ve en büyük şehridir. Ülke nüfusunun yaklaşık %39’u Ulan Batur’da yaşıyor. Moğolistan’daki hükümet şekli parlamenter bir cumhuriyettir.
Moğolistan’ın süreç tarihi
Hunlar, Pigmeler, Sian Beiler ve Göktürkler daha önce Moğolistan topraklarını kontrol ediyorlardı. Cengiz Han, Moğol İmparatorluğu’nun kurucusudur. 1206 yılında kurulan Babür İmparatorluğu çok güçlü bir imparatorluktu. Moğollar, on altıncı ve on yedinci yüzyıllarda Tibet Budizminden etkilendiler. Moğolistan’ın çok büyük bir bölümü bu dönemde Qing Hanedanlığı’nın egemenliği altına girdi. 1911’de Qing Hanedanlığı çöktü ve Moğolistan bağımsızlığını ilan etti. Ancak Moğolistan, bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması için 1945 yılına kadar mücadele etti. Bu dönemde Moğolistan, Rus ve Sovyet kuvvetlerine maruz kaldı. Moğol politikası Sovyet politikasını takip etmek zorundaydı. 1990’ların başında Doğu Avrupa’da komünist rejimlerin devrilmesiyle Moğolistan demokratik bir devrime geçiş yaptı. Böylece Moğolistan’da birçok değişiklik gerçekleşmiş, çok partili sisteme geçilmiş ve 1922’de yeni bir anayasa çıkarılarak kabul edilmiştir. Bu anayasa ile Moğolistan’da birçok siyasi, sosyal ve ekonomik reform gerçekleştirilmiştir.
Moğolistan’ın fiziki yapısı
Ülkenin doğusundaki Gobi Çölü dışında Moğolistan’ın çoğu bir plato görünümündedir. Ülkenin ortalama yükseltisi 1580, doğudan batıya uzunluğu 2367, kuzeyden güneye uzunluğu ise 1258 kilometredir. Moğolistan’da birçok sıradağ var. Bu dağlar kuzeyde Kentei Dağları, batıda ise Hangai Dağları olarak bilinir.
Moğolistan’ın kuzey nehir vadileri olan Selenga ve Orkun çok verimlidir. Kerulen Vadisi’ni özel kılan şey, doğu Moğolistan’a doğru önemli bir yol oluşturmasıdır. Bu ülkede denize akmayan birçok tuzlu göl ve nehir var. Ülke topraklarının çoğu, İç Asya’da denize akmayan geniş bir havzada yer almaktadır. Kerolean ve Onon nehirleri bu ülkede Pasifik Okyanusu’na akıyor. Ülkenin gölleri arasında Ubas Nor, Kırgız Nor, Hubsugül, Airik Nor ve Hara Usu bulunmaktadır.
Sosyal yaşam ve nüfus
Moğolistan nüfusunun %5’ini Kazak Türkleri, %8’ini diğer Moğollar ve %77’sini Halkha Moğolları oluşturmaktadır. Geri kalan kısımda Çinliler, Ruslar ve Türkler var. Moğollar, sarı ırkın klasik türleridir. Ortalama boyları 1.68 cm’yi aşıyor. Fiziği gereği kısa bacaklara sahip olan Moğolların yuvarlak kafalarıyla kendilerine has özellikleri vardır. Ayrıca eğik gözleri ve sakalları ile Moğolların kalın boyunları vardır. Elbette bu bilgi bir genellemedir. Moğollar azınlık gruplar halinde yaşamayı seven bir topluluktur. En büyük azınlık grupları Oryatlardır. Oryatlar, Moğolistan’ın batı illerinde yaşıyor. Ülkenin batısında Moğol olmayan Kazak Türkleri yaşamaktadır. Moğol olmayan en büyük azınlık grubu Kazak Türk Moğollarıdır. Ruslar Ulan Batur bölgesinde toplanarak kendi azınlıklarını kurdular.
Moğol halkı spora büyük önem vermektedir. Moğollar güreş sporunu diğerlerinden daha çok benimsediler. 7’den 70’e kadar Moğol halkının güreş sevgisi ülkede birçok sporcunun yetişmesine temel oluşturdu. Ayrıca Moğolistan, okçuluk ve at yarışları için en popüler ülkelerden biridir. Yeni Yürümeye Başlayan Çocuklar İçin At Eğitimi ile çocuklar başarılı biniciler haline gelir. Ülkede düzenlenen müsabakalara seyirciler büyük ilgi gösteriyor.
Moğolistan’ın kendi lehçesi vardır. Bu lehçe Rus alfabesinden oluşur ve ülkenin resmi dili olarak kullanılır. Ayrıca Moğolca birkaç lehçeye bölünmüştür. Halkhaların konuştuğu lehçeyi bütün insanlar anlayabilir. Moğol okullarında Rusça eğitimine büyük önem verildi. Tüm öğrenciler çok net bir şekilde Rusça konuşabilir ve anlayabilir. Ayrıca Rusya ile Moğolistan arasındaki üst devlet gruplarında iletişim Rus dilinde eğitim almış Moğollar tarafından yürütülmektedir. Böylece iki ülke arasında bir bağ oluştu. Moğolistan eğitime değer veren bir ülkedir. Ülkenin okuma yazma oranı %95’tir. Ülkenin şehirlerinde yaşayan insan sayısı yaklaşık %51’dir. Geri kalanlar ise göçebe yaşam sürdüren ve sürüleri için otlak arayanlardır. Nüfusun bu kısmı sürekli göçebe bir hayat yaşıyor. Bedevilerin kedileri için çadır adı verilen özel çadırları vardır. Ülkede en yaygın din Budizm’dir. Budizm dışında İslam, Şaman ve Hristiyan dinlerine mensup birçok insan vardır. Ülkede yaşayan Türklerin çoğu Müslümandır. Ülkede farklı milletlere mensup insanlar, ülkenin kalkınmasında büyük rol oynamaktadır. Moğolistan’da yaklaşık 10.000 Çinli yaşıyor. Çinliler, Moğolistan’ın inşaat sektörüne önemli yatırımlar yaptı. Ülkenin inşaat sektöründeki en önemli temsilcisi şüphesiz Çin’dir.
Moğolistan ekonomisi
Moğolistan, ekonomisini eski Sovyetler Birliği’ne bağlı yapısal bir politika ile yürütmektedir. 1990’dan sonra ülkede büyük köklü değişimler yaşandı. Ülkedeki devlet şirketleri yavaş yavaş özelleştirilmeye başlandı. Bu değişim serbest piyasa ekonomisi ile devam etmiştir. Moğolistan’ın en büyük ekonomik kaynağı kuşkusuz hayvancılıktır. Ülkenin yarısı hayvancılıkla uğraşıyor.
Moğolistan’a hafif sanayi ülkesi diyebiliriz. Gıda maddeleri, tekstil, kimyasallar ve çimento üretimi endüstrinin en önemli kısımlarını oluşturmaktadır. Moğolistan, bakır madenlerinin yönetiminde Asya’da birinci, dünyadaki diğer ülkeler arasında ilk on içinde yer almaktadır. Moğolistan maden kömürü ülkenin ihtiyacını karşılama potansiyeline sahiptir.
Ülkede ulaşım genellikle demiryolu ağı ile sağlanmaktadır. Birçok ticari taşımacılık işlemi demiryolu ile gerçekleştirilmektedir. 1956 yılında açılan Moğolistan Demiryolu, ülkenin modern yük taşımacılığı rotasıdır. Ülke genelinde otoyolların kıtlığı, demiryoluna daha fazla ulaşım sağladı. Bu nedenle demiryolları ülke ekonomisi için büyük bir kaynak olarak karşımıza çıkabilmektedir. Ülkenin engebeli arazisi nedeniyle birçok ticari şirket, şehirler veya ülkeler arasında demiryolu ile ulaşım sağlamaktadır.
Moğolistan, Rusya’ya ağırlıklı olarak et ve yün ürünleri ihraç ediyor. Erdenet kentindeki bakır üretimi, Rus-Moğol ticaret dengesinin korunmasına yöneliktir. Moğolistan ayrıca Rusya’ya kalsiyum florür satıyor. Rusya ile Moğolistan arasında büyük bir ticaret döngüsü yaşanıyor. Moğolistan’ın ihraç ürünlerinin %75’i de Rusya’ya aktarılıyor. Ülke, ithalatının %91’ini Rusya’dan yapıyor. İki ülke arasındaki ilişkiler ticaret açısından oldukça gelişmiştir.
Moğol üniversiteleri
Ülkede üç üniversite vardır: Moğol Halk Üniversitesi, Moğol Bilim ve Teknoloji Üniversitesi ve Moğol Uluslararası Üniversitesi. Üniversiteler sundukları eğitim kalitesi ile yabancı uyruklu öğrencilerin ilgisini çekmektedir. Birçok yabancı öğrenci Moğolistan’daki üniversitelere başvuruyor.
ülkenin doğal kaynakları
Gobi dışında ülkenin diğer tüm bölgelerinde hayvancılığa imkan veren çayır ve otlaklar mevcuttur. Kuzeybatıdaki dağlar dışında kalan dağlar genellikle ağaçsızdır. Moğolistan’da çok sayıda vahşi hayvan var. Bu vahşi hayvanlar koyun, geyik, ren geyiği ve yabani develeri içerir. Moğol paleontologlarının yaptığı araştırmalar sonucunda ülkede çok sayıda dinozor fosili bulundu. Bölge için, bu araştırmalar bilimin ilerlemesinde büyük adımlar olarak kaydedilmektedir. Metalik kömür, tungsten, bakır, molibden, altın ve kalay ülkenin doğal kaynaklarıdır. Moğolistan, Asya bölgesindeki en fazla bakır madenine sahip ülkedir. Bakır madenleri sıralamasında da dünyada ilk on içinde yer almaktadır.
Kaynak:
Vikipedi
yazar:Türkoğlu taraftarları
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]