İslamiyet öncesi Türk edebiyatında câri, popüler edebiyatta ters nazımın gelişmiş şeklidir. En az iki, en çok dört veya altı dörtlükten oluşur. 8 ve 11 hece kalıplarından oluşur. Kafiye kalıbı “aaab/cccb/ddddb” veya “abab/cccb/ddddb” şeklindedir. Parçalar yapılarına göre üçe ayrılır, konularına göre çalınır ve ilgili ritimlerine göre çalınır.
1. Yapıya göre çalışır
Gerçek koşu: En yaygın koşu türü. Düz koşu da denir. İki veya beş dörtlü arasında söylenir. Gece için 8 veya 11 beden kullandık.
Akan şarkı: Diğer kıtaların birinci ve dördüncü hecelerinin ikinci ve dördüncü mısralarının herhangi bir nakarata yaklaşık olarak devam etmesinden oluşur.
Koşu Bölmeleri: Dahili tekerlemeleri olan bir koşu türü.
Tecnis Koşusu: Kelime oyunlarıyla kafiyeli olan koşudur.
Muracaa Koşusu: Diyalog şeklinde oluşturulmuş bir koşudur. Dedim, buna koşu da denir.
Koşu Dizisi: Her hecenin son hecesindeki kafiyeli sözün bir sonraki hecenin ilk dörtlüğünde tekrarlanmasıyla oluşturulan koşu stilidir.
Dizinin ilk ve son iki mısrasından sonra, diğer hecelerin son dizesinden sonra beş heceli mısra denilen bir dizenin eklenmesiyle oluşturulan bir dize türüdür.
Taşma: Bir hecenin ikinci mısrasından sonra bir mani konulmasıyla oluşur.
Zincirbend Ayaklı Koşu: Devam eden mısralarda koşan sözler yerine mısraların son sözlerinin tekrar edilmesiyle oluşur.
Yürüme ayak üzerinde koşular: Yürüteç ve ayak olma özelliği taşıyan bir koşu türüdür.
Musammat Zincirbend Koşusu: Hem isimli koşu hem de Zincirbend koşusu olarak adlandırılan özellikleri gösteren bir koşu türüdür.
2. Konuya göre çalışır
Güzelleştirme: Bir kişiyi, bir güzelliği, bir yeri veya herhangi bir görüşü övmek için söylenen sözdür.
Koçaklama: Cesareti, kahramanlığı ve savaşı anlatan, kendine has ezgilerle icra edilen bir koşu türüdür.
Grind: Toplumun eksiklikleri ve insanların kusurlu yanlarının hicivli bir dille anlatılmasıyla oluşturulmuş bir koşuşturma türüdür.
Ağıtlar: Bir kişinin ölümünden sonra duyulan üzüntüyü veya doğal afetler, hastalıklar gibi çaresizlik korkusunu dile getiren ağıtlardır.
3. Onlara göre çalışır
Semai: 4 + 4 = 8 hece ile söylenir. Eşsiz bir melodisi var. Bu dörtlükte şairin mahlası kullanılmıştır.
Farsaji: Güneydoğu Anadolu bölgesinde yaşayan Farsak Türklerinin özel bir ezgiyle söyledikleri şarkılardır. bre, hey, behey gibi ünlem işaretleri kullanılır.
Destan: Cesaret, savaş ve deprem gibi sosyal açıdan önemli konuların işlendiği uzun parçalar bunlar.
Kaynak:
Türk Halk Edebiyatı El Kitabı
yazar:Mustafa Büstan
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]