İran’da protestolar büyüyor: En az 7 ölü

İran’da ulusal para biriminin döviz kurları karşısında rekor seviyede değer kaybetmesi üzerine başlayan protestolar beşinci gününü geride bırakırken, güvenlik güçleri ile eylemciler arasındaki arbedelerde en az yedi kişi yaşamını yitirdi. Yerel kaynaklar, güvenlik güçlerinin aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu toplam 29 kişiyi gözaltına aldığını bildirdi.

İran merkezli yarı resmi Fars Haber Ajansı, ülkenin güneybatısındaki Lordegan kentinde çıkan çatışmalarda iki kişinin öldüğünü kaydetti. Ajans ayrıca, İran’ın batı kesimlerinde yer alan Azna kentinde üç, Kouhdasht kentinde ise bir kişinin hayatını kaybettiğini belirtti. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw ise Marvdasht kentinde Khodadad Shirvani isimli bir gencin güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü ifade etti. Örgüt, Lordegan’da yaşamını yitirenlerin Ahmed Celil ve Seccad Velamaneş isimli protestocular olduğunu aktardı.

Devlet medyası tarafından paylaşılan bilgilerde, taşlı saldırılar sonucunda 13 polis ve Besic üyesinin yaralandığı vurgulandı. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, protestocular ile güvenlik güçleri arasında yaşanan çatışmalar sırasında araçların ateşe verildiği ve göstericilerin ülkenin dini yönetimini hedef alan sloganlar attığı görüldü. Ülke genelinde, resmi makamlarca “soğuk hava” gerekçe gösterilerek okullar, üniversiteler ve kamu kurumlarında tatil ilan edildiği bildirildi.

PROTESTOLARIN BAŞLANGICI VE EKONOMİK VERİLER

Protestolar, İran riyalinin serbest piyasada sert biçimde değer kaybetmesiyle başladı. Temmuz ayında bir milyon İran riyalinin altında seyreden dolar kuru, 28 Aralık Pazar günü 1 milyon 440 bin riyalin üzerine çıktı. Geçen hafta açıklanan resmi verilere göre yıllık enflasyon oranı yüzde 52’nin üzerinde seyrediyor. Eylemler ilk olarak 28 Aralık’ta öğleden sonra, elektronik mağazalarının yoğun olduğu Tahran’daki Alaeddin Pasajı’nda başladı. İşletmeciler, artan maliyetler ve ekonomik daralma nedeniyle iş yerlerini kapattı.

Ertesi gün protestolar, Tahran’daki Büyük Çarşı başta olmak üzere kentin diğer ticaret merkezlerine yayıldı. Üçüncü gününde çarşı esnafı birçok noktada kepenk kapattı. Salı günü eylemler İsfehan, Kerec, Kirmanşah, Meşhed ve Şiraz gibi kentlere de sıçrarken; başkent Tahran’da İran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Şehid Beheşti Üniversitesi ve Tahran Üniversitesi dahil olmak üzere birçok eğitim kurumunda protesto gösterileri düzenlendi.

HÜKÜMETİN TEPKİSİ VE MERKEZ BANKASI DEĞİŞİKLİĞİ

Güvenlik güçleri ve Besic gruplarının müdahalesinin yanı sıra, kent merkezlerinde güvenlik önlemlerinin artırıldığı kaydedildi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, hükümetinin protestocuların meşru taleplerini dinleyeceğini belirterek, dış aktörlerin uyguladığı ekonomik baskılar karşısında ulusal birlik çağrısı yaptı. Öte yandan, pazartesi günü Merkez Bankası Başkanı istifasını sunarken, yerine eski başkan Abdülnasır Hemmati getirildi. İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney başta olmak üzere üst düzey karar alıcıların protestolara ilişkin tutumu henüz netleşmedi.

İran Başsavcısı Muhammed Movahedi-Azad, ekonomik sıkıntılar nedeniyle düzenlenen son protestoların meşru olduğunu ifade etti. Ancak Azad, ekonomik protestoları güvensizlik yaratma, kamu malına zarar verme ya da dışarıdan kurgulanmış senaryoları hayata geçirme aracına dönüştürmeye yönelik her girişimin, hukuki ve kararlı bir karşılıkla karşılaşacağını vurguladı.