İktisat, ölçülü olmak anlamına gelen Arapça kökenli bir kelimedir. Dünyada insana verilen yer altı ve yerüstü kaynaklar, ay, güneş, hayvanlar, yenilenebilir enerji kaynakları, insani değerler, zaman, sağlık, bilinç, akıl, zeka, mantık, ego, bilinçaltı ve daha nice nimetler vardır. İnsanın bu nimetlerden en iyi şekilde yararlanabilmesi için, tutumlu, yani ölçülü, bulunduğu yere ve ihtiyacına göre harcama yapması gerekir. Aksi halde insan elindeki nimetleri çarçur etmiş olur ve iktisadî çalışma ile elde edebileceği nimetlerden mahrum kalır.
Günümüzde yoğun bir üretim faaliyeti yürütülmektedir. Piyasada bir takım ürünler her kesime, inanca, değere ve yaşam tarzına hitap edecek şekilde üretilmektedir. Bu ürünlerin toplumun refahını ne ölçüde artırdığı, insan hayatını ne ölçüde kolaylaştırdığı gibi sorular sorulmuyor. İktisadi analizler çoğunlukla ekonomik büyüme, bankacılık faaliyetleri ve parasal toplam bazında borsalara odaklanmaktadır. Ekonomik değeri olan ve kâr amacıyla üretilen metaların, toplumun ve gelecek nesillerin yaşamları ile insanlığa bakış açıları ve ahlakı üzerindeki etkileri araştırılmalıdır.
Reklamlar, filmler, diziler ve hatta birçok yol ile birçok ürünü isteyerek veya istemeyerek satın almak zorunda kalan bireylerin bu alışveriş sonrasındaki ruh halleri ve bu faaliyetlerin toplumsal yansımaları dikkatle incelenmeli ve insanlara ne sunulduğuna dikkat edilmelidir. ve nasıl.
Örneğin bir dondurma reklamı düşünelim. Şirketin sloganı “Zevk arıyorsan” dır, bu slogan bireylerde elde edilmesi gereken şeyin zevk olduğu ve ancak bu şekilde mutlu olunabileceği izlenimi uyandırır. Bu ilandaki ürünün parasal bir değeri olabilir ancak yapılan sağlık analizi ile insanların huzurunu ve dolayısıyla toplumun refahını olumsuz yönde etkilediği görülebilir.
İnsanoğlunun sağlıklı bir şekilde yaşayabilmesi ve dünyadaki kaynakları kaliteli bir şekilde kullanabilmesi için son derece duyarlı ve ölçülü olması gerekmektedir. Furkan Suresi’nin yetmiş yedinci ayetinde “Onlar hükmedildiği zaman israf ve cimrilik etmezler, ikisi arasında orta yolu tutarlar” buyurulmaktadır.
Bu bağlamda iktisadın önemli temsilcilerinden biri olan İbn Haldun’un görüşlerine başvurmak faydalı olabilir. İbn Haldun, yaşamın doğal bir ihtiyaç olduğuna inanır. Öz mükemmellikten önce gelir. insanın temel ihtiyaçlarını karşılamadan daha büyük bir ihtiyaç olan bilimler, sanat faaliyetleri vb. Aktivitelere katılamıyor. İbn Haldun, iktisadi faaliyetlerin icrasının Cenab-ı Hakk’ın bir emri olduğunu söyler. Cuma Suresi’nin onuncu âyet-i kerimesinde şöyle buyurulur: “Cuma namazı kılınıp kılınınca, yeryüzüne dağılın ve rızkınızı Cenab-ı Hakk’ın lütfundan aramaya devam edin ve namazın dışında daima Allah’ı anın. ta ki mutluluğa ulaşana kadar.”
Bu ayetten anlaşılmaktadır ki İslam dini, ekonomik faaliyetler sırasında ve sonrasında bizzat ve onlar aracılığıyla elde edilecek ürünlerle insanları hayır ve faydalı işler yapmaya, ekonomik faaliyetlerde bulunmaya, yaşamaya ve insani değerleri yaymaya çağırmaktadır. . Satış ve pazarlama yöntemleri.
Ekonomik hayat sadece mal ve hizmet üretmekten ibaret değildir. Hz. Ali (r.a.) şöyle buyurmuştur: “Kişinin kıymeti yaptığı işle ölçülür.” Yapılan her iş insanın insani değerlerini yansıtır.
Herkes işini güzel ve katma değer yaratacak şekilde yaptığında dünyaya değer katabilir. Ekonomik faaliyetlerin iyi anlaşılması ve değerlendirilmesi, toplumların ve devletlerin parçalanma ve çöküş nedenlerinin anlaşılması açısından büyük değer taşımaktadır. İbn Haldun’a göre toplumlar ve devletler ekonomik yapıdan ayrılarak incelenemez.
İbn Haldun, psikolojik ve kişilik faktörlerinin ekonomik faaliyetler ve kalkınma üzerindeki etkilerini araştırırken, ekonomik faaliyet kalıplarının ve yaşam tarzlarının insan kişiliği ve psikolojisi üzerindeki etkilerini de araştırır. Yine İbn Haldun’a göre sosyal çevre ve içinde bulunduğu faaliyetler insanlar üzerinde o kadar büyük bir etkiye sahiptir ki onları bambaşka bireylere dönüştürür. İnsanın yaratılışı sadece doğumla gerçekleşmez. Bir insanı yaratma süreci hayatı boyunca devam eder. İnsan çalışan bir varlıktır ve çalışmasıyla dünyaya değer katabilir.
İbn Haldun, çalışmayı üretimin asli bir unsuru olarak kabul eder. İhtiyaçları karşılamak için çaba sarf edilmesi kaçınılmazdır. Emek vermeden elde edilen gelir ve mal helal değildir. Doğanın nimetlerinden yararlanmak ve elde etmek için çaba sarf edilmelidir. Bütün zenginlik emeğin ürünüdür. Aynı şekilde elde edilen her değer, doğal olarak insan emeğinin birleşimiyle elde edilir.
İbn Haldun’a göre her kârı sermayeye bağlamak doğru değildir. Bunun nedeni, sermayeden kâr elde edilmesinde ve kâra dönüştürülmesinde emeğin payı yadsınamaz. İbn Haldun’a göre iş gücünden yoksun, spekülasyona, hileye ve aldatmaya başvuran tüccar kumarbaz gibidir. Bu tür ticaret sadece varlığı açısından meşru olmakla kalmaz, aynı zamanda bireyin ahlakı ve psikolojisi üzerinde istenmeyen etkiler de yaratabilir. İnsan doğası gereği kısa sürede çok kazanma isteği onu dolandırıcılığa ve spekülasyona sevk edebilir.
Ekonomik faaliyetler yerleşik hayata geçişteki rolünün yanı sıra manevi değerleri de etkilemektedir. İbn Haldun, bu kaçınılmaz etkileşim döneminin sağlıklı ve topluma faydalı olabilmesi için ahlaki değerlere vurgu yapılması gerektiğini vurgulamaktadır. İbn Haldun’a göre ekonomik hayat, ahlaki ve dini değerler temelinde düzenlenmelidir. Çünkü insanı yaratmanın amacı edebî bir insan olarak hayatta kalmak ya da herhangi bir şekilde yaşamak değildir. İnsanın amacı, kendisine layık bir dünya hayatı yaşamak ve ahirette kurtuluşa ermektir.
Kaynak:
Erol Işık Sevgi, Temmuz 2012, Ekonomik Kalkınmada Değerlerin Rolü (İbn Haldun’un Bakış Açısından), Çalışma İlişkileri Dergisi, Cilt 3, Sayı 2, s. 49-65 içinde s. 53
Fly Nihad, 2012 ‘İbn Haldun’un Ekonomik Perspektifleri.’ Erişim için: https://www.ekodialog.com/Makaleler/ibni-haldun-bilgi-gorusleri.html
Özkilik İbrahim, 2007, İbn Haldun’da Ekonomik Kalkınma ve Girişimciliğin Dinamikleri, Akademik Bir Bakış Açısı, Uluslararası Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 10, 1-14.
yazar:gökçe iş
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]