Yunanca “mit, mit”, Arapça “şifre” ve Farsça “mit, efsane” kelimelerinin karşılığı olan mit, insanların geçmişte gerçek anlamda açıklayamadıkları konular hakkında oluşturdukları olağanüstü özelliklerle oluşturulmuş anlatılardır. ancak inanıldı ve yorumlanmaya ihtiyaç duyuldu veya alışılmadık özelliklerle yaratıldı. İnsanların hasretlerini, çaresizliklerini ve bazı büyük insanlara vermek istedikleri vasıfları orijinal ve alışılmadık (heyecanlı) bir şekilde anlatıyor. Mitoloji bu yönüyle bir “inanç meselesi”dir.
Kültür, bir milletin hem maddi hem de manevi alanda ürünüdür. Gelenek, görenek, giyim kuşam, yeme-içme, oturma, konuşma vb. Tüm eylemler kültür kavramı içinde değerlendirilir. Kültür bu anlamda çok kapsamlı bir kavramdır. Mitler ve destanlar bir milletin ruhu ve soyu gibidir. İnsan ruhsuz yaşayamayacağı gibi, milletler de mit ve destansız yaşayamazlar. Dil, din ve inançla ilgili tüm bilgiler mitlerde bulunur.Mitler bir ulusun kültürel simgelerini içerir. Elbette bu, efsaneleri olan asil milletler için geçerli bir durum.
Her ulusun kendi mitleri vardır. Milletler coğrafyaları, tarihleri, inançları, örf ve adetleri doğrultusunda bu mitleri oluşturmakta ve böylece o milletin mitleri ortaya çıkmaktadır. Bu mitler (mitler) genel olarak tabiat olaylarının, insanın yaratılışının (insanın nereden gelip nereye gittiğinin), coğrafi olayların (yıldızların hareketi, denizin yükselmesi, yağmurun), hayvanın, dağın, bitkinin, toprağın, ateşin, metalin sebepleridir. , vb. Bunlar gibi olayların ve malzemelerin bileşimi ve icat edilmesi, bazı rüyaların şaşkınlık, korku, heyecan veya tatmin uyandırmasına neden olmuştur. Bu rüyalar, kişinin ruhunu ve yaşamını eşyaya ve doğaya yansıtmasından oluşan düşünme biçimini geliştirdi. Bu düşünce tarzı az önce bahsettiğimiz olayların menşei hakkında farklı anlatılar üretilmesini mümkün kılmıştır. Bunlar efsaneler.
Az önce bahsedilen mitlerin temaları mantıksız ve saçma görünebilir. Ancak mit, iyi bilindiği gibi, inancın edebi bir ürünüdür. Dolayısıyla bu anlamdaki inancın bilimsel bir açıklaması olamaz. İhtiyaçtan doğdum. Mitler inanca dayandıkları için, insanların umutsuzluğunu, umutlarını, özlemlerini, dünya görüşünü ve algısını açıkça gösterirler. Günümüzde mitleri bir “inanç” kaynağı olarak değil, masal gibi imgeler ve anlatım araçları olarak kavramak gerekmektedir. Bu özellikleriyle resim, şiir, tiyatro, sinema, roman ve hikâye gibi çağdaş sanatların kaynağını oluştururlar. Ulusların felsefeleri ve inançları mitlerde yaşar ve onlardan alınacak dersler vardır.
Efsane ve masal arasında benzerlikler olmakla birlikte uyumsuz bazı yönler de vardır. Her şeyden önce (oku) diyenler bilir ki masal doğru değildir. Ancak bir efsane, olağanüstü niteliklerle süslenmiş gerçek veya gerçeğe yakın bir olaydır. Yani miti bilenler, bu alışılmadık özelliklerine rağmen miti benimsemeseler bile miti kabul etme eğilimindedirler. Bir peri masalı ile efsaneyi ayıran bir diğer özellik ise, bir efsanenin sonu genellikle hüzünlü olsa da bir peri masalı hüzünlü bir sonla bitmez. Bunu masaldaki son tatlıya bağlamak mümkündür ve kullanım nitelikleri açısından da farklılıklar vardır. Masal biraz zaman alma ihtiyacından doğarken, mit bir şeyi açıklama çabası bağlamında üretilmiştir.
Mitoloji kuru bir anlatım sergiler. Mitlerin amacı sadece bir temadır. Bilime ve üsluba ilgi yoktur. Sadece anlatıdaki fikri benimsemeyi (aktarmayı) amaçlar. Basit bir açıklaması var. Sanat kaygısı yok. Diğer edebi türlerde (masal, türkü, destan, şiir) kendine yer bulabilir. Başka bir deyişle, bazen türün kendisinin değerini göstermez. Bu bakımdan türler arası gibi bir özelliği vardır.
Mitler konularına göre dörde ayrılır:
1-Teugony: Tanrıların nereden geldiğine dair mitler.
2- Kozmogoni:Evrenin nasıl oluştuğuna dair mitler.
3-Antropogoni: İnsanın yaratılışıyla ilgili efsaneler.
4- Ahirete iman: İnsanla dünyanın geleceği hakkında mitler
Mitler, milletlerin olaylar hakkında sahip oldukları batıl inançları içerir. Dolayısıyla felsefi bir çalışmayı da temsil eder. Çünkü bir durum ya da olayın oluşumu (ontoloji) ile ilgili fikir ve çıkarımlar mitin temel özellikleridir. Mitler, ülkeler yukarıda dört ana başlık altında topladığımız konuları çevre koşullarına, dini inançlarına ve sosyal koşullarına göre açıklamaya çalıştıklarında ve bu konularda spekülasyon yapmaya çalıştıklarında ortaya çıkar.
Çocuk edebiyatında efsanelerin yaralarına gelince;
1-Düşünmeye yardımcı olabilir. Çünkü az önce de belirttiğimiz gibi mitler, milletlerin belirli konulardaki muhakemelerini içerir.
2- Kendi topraklarında yaşamış ülkeler hakkında bilgi edinir.
3-Eski çağlarda yaşayan insanların hayata karşı nasıl bir tavır sergilediğini görebiliyordu.
Efsaneler çok eski zamanlara kadar gider. Dolayısıyla duyduğumuz ya da okuduğumuz efsaneler sadece tarihimize ve kültürümüze ait değildir. Öncelikle topraklarımızda meydana gelen olaylardan sonra dünyadaki tarihi ve kültürel olaylardan haberdar oluyoruz. Öğrenildikçe geçmişte yaşanan olaylara nasıl tepkiler verildiğini ve nasıl dersler çıkarıldığını görebiliriz.
4- Çocuklar okudukları veya dinledikleri efsaneler sayesinde bilgi ve kültür kazanırlar.
5-Öte yandan mitolojideki olağanüstülük, fantezi dünyalarının gelişmesini sağlar. Kendilerini modelleyebilirler.
yazar:Sarpil Altunyay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]