Dünya kendi etrafında yaklaşık 1609 km/s hızla dönmektedir. Bu dönme hareketi, Dünya etrafındaki hava ve su hareketlerini de etkiler. Bu etki fizikçiler tarafından Coriolis etkisi olarak adlandırılır. “Coriolis” kelimesi, bu etkiyi 19. yüzyılda keşfeden Fransız bilim adamı Gaspard Coriolis’ten gelmektedir.
Yandaki animasyondan da görülebileceği gibi dönen bir platformun diğer tarafına doğru hareket etmeye çalışan bir top doğrusal bir hareket izlememekte ve bir eğri çizerek hareketini tamamlamaktadır. Bu Coriolis etkisinden kaynaklanır. Pelia, gitmek istediği yönde dik açıyla itildiğini görüyor. Aynı şekilde, dönen Dünya’nın yüzeyi üzerinde hareket eden hava, onu Kuzey Yarımküre’de hareket yönünün sağına, Güney Yarımküre’de ise sola saptırır.
Sağdaki resimde, Dünya doğuya doğru dönerken, bu hareket kuzey yarımkürede hava ve suyun saat yönünde, güney yarımkürede ise saat yönünün tersine doğru kaymasına neden oluyor. Tropik rüzgarların ve kasırgaların uydu görüntülerinde bu etkiyi rahatlıkla görebiliriz.
Hayattan daha gerçek bir örnek verecek olursak, evimizdeki lavaboda su biriktiğinde suyun boşalırken soldan sağa doğru kaydığını çocukluğumuzdan beri fark etmişizdir mutlaka. Kuzey yarımkürede olduğumuz için soldan sağa doğru döner. Aynı fenomeni Güney Yarımküre’de gözlemlersek, su sağdan sola dönecektir.
Coriolis Etkisi, çoğumuzun günlük hayatımızda fark etmediği ve takip etme ihtiyacı hissetmediği bir etkidir. Ancak bu etki o kadar büyük ki bazı sektörlerde hayati önem taşıyor. Uzaya fırlatılan bir roket veya mekiğin güvenli bir şekilde varış noktasına varabilmesi ve iniş yapabilmesi için Coriolis etkisinin de hesaplamalara dahil edilmesi ve yörüngesinin buna göre belirlenmesi gerekir. Aksi takdirde milyonlarca dolarlık yatırım ve onca emek ve araştırma, amaçlarına ulaşamadan boşlukta boşa gidecektir.
Keskin nişancı silahını profesyonel olarak kullanacak kişiler de coriolis kuvvetinin fizikteki anlamını ve önemini çok iyi bilirler ve hedeflerini kusursuz bir şekilde vurabilmek için silahlarının düğme ayarlarından gerekli ayarlamaları yaparlar. Çünkü namludan çıkan merminin hedefe ulaşmak için kat ettiği mesafe bazı durumlarda 2-3 km gibi muazzam değerlere ulaşabiliyor. Bu haliyle bu fişek namludan çıktıktan sonra doğrusal bir hareketle hedefi vuramayacak, Coriolis kuvvetinin etkisi altında sağa/sola eğrisel bir hareket yaparak hedefine ulaşacaktır. Gerekli doğru hesaplamalar yapılmaz ve fizik kanunları dikkate alınmaz ise sonuç başarısız olacaktır.
Matematik ve fizik kurallarını mantıklı bir şekilde anlayıp günlük hayatımızda kullanabileceğimiz, bu kuralları avantaja çevirebileceğimiz ve bilincimizin en üst seviyede olacağı bir hayat diliyorum…
Kaynak:
http://www.turkcebilgi.com/coriolis_kuvveti#bilgi
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Coriolis_effect14.png/200px-Coriolis_effect14.png
yazar:jim armoto
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]