20. yüzyılın büyük bir bölümünde sinirbilimciler, memeli merkezi sinir sisteminin doğumdan hemen sonra yapısal olarak kararlı hale geldiğini varsaydılar. Memeli beyninin karmaşık yapısı ve işlevi nedeniyle, yetişkinlik döneminde sinir ağlarının yeniden modellenmesinin mümkün olmadığı düşünülüyordu. İleride beyinde yapısal değişiklikler olduğuna dair bir kanıt olmadığı için bu varsayım öne sürüldü. O zamandan bu yana, deneysel yöntemlerdeki gelişmelerle birlikte bu düşüncede büyük bir değişiklik oldu. Günümüzde beynin sabit bir yapıdan ziyade yaşam boyu sürekli değişen bir organ olduğu bilinmektedir.
1960’larda yetişkinlerde görülen nörojenez (nöron proliferasyonu) kanıtı göz ardı edildi. Yaklaşık 20 yıl sonra, ilk kez kuşların beyinlerinde nörojenez kanıtı bulundu. 1984’te Patton ve Nottebohm ilk kez kuşlarda yeni oluşan nöronları gözlemlediler. Ayrıca, yeni oluşan nöronların işlevsel olarak sinir ağlarına entegre olabildiğini ve öğrenilmiş işitsel uyaranlara yanıt verebildiğini de gösterdiler. Daha sonraki çalışmalarda retrovirüslerin keşfedilmesiyle beyindeki hücrelerin aktivitelerini izlemek kolaylaştı. Retrovirüs ile ilişkili bir flüoresan ışıldayan genin hücrelere aktarılmasından sonra, hücre çoğalması ve ağlara entegrasyon açıkça görülebildi. Bu aşamadan sonra, birçok memeli türünde nörojenez kanıtı bulunmuştur. Yetişkinlerde bazı nöron türlerinin sürekli olarak üretildiği ve sinir ağlarına eklendiği artık kabul edilmektedir. Beynin tam olarak hangi bölümlerinin nöronları oluşturduğu hala tartışmalıdır. Bununla birlikte, hipokampusun yaşam boyunca yeni nöronların üretildiği beyin bölgesi olduğu gösterilmiştir.
hipokampus Yaş, morfolojik özellikler ve bağlantı açısından farklılık gösteren heterojen bir nöron grubuna ev sahipliği yapar. Olgun nöronlar, sinir ağları oluşturmak ve yaşam boyunca yeni nöronlar oluşturmak için sinapsları ve dendritleri ile sürekli olarak toplanırlar.
Yetişkin kemirgenlerde, hipokampusun dentat girus (DG) bölgesinde her gün birkaç bin yeni nöron üretilir. Böylece her ay hücre sayısının %6’sı burada yenilenir. Yeni oluşan DG hücrelerinin çoğu (%60-80) apoptoz yoluyla bir ay içinde ölmesine rağmen, önemli sayıda yeni nöron da hayatta kalır ve işlevsel olarak yeni sinir ağlarına alınır.
Memelilerde, hipokampustaki nörojenez yaşla birlikte azalır. DG’de hücre çoğalmasının hücre ölümüne göre aşırı olup olmadığı tartışmalıdır. Bazı çalışmalar, farelerde toplam DG nöron sayısının artmadığını göstermiştir. Bununla birlikte, diğer çalışmalar, farelerde bu bölgedeki toplam nöron sayısında bir artış olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, DG’de hücre ölümü ve yeni oluşan nöron miktarının, genetik faktörlere ve davranışa bağlı olarak değişken olduğu genel olarak kabul edilmektedir.
Bir yetişkinde DG’de yeni oluşan nöronlar, hipokampusta sinir ağına katıldıklarında diğer nöronlardan farklı bir katkı mı yapıyor? Bu konuda şimdiye kadar yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlara göre, sinir ağlarına yeni nöronlar katıldıktan sonra; Koşullandırma, bilgi işleme ve hafıza oluşumunda yer alabilir. Yetişkin DG’de, yeni bilgileri kodlamak için yeni nöronlar hipokampustaki sinir ağına katılır. Bilimsel araştırmaların sonuçlarına göre, yeni oluşan nöronların varlığı, uzun süreli epizodik bellek için şarttır.
Sonuç olarak, çalışmaların sonuçları genç yetişkin nöronlarının hipokampus ile ilgili işlevler, özellikle hafıza ve öğrenme için son derece önemli olduğunu göstermektedir.
Yetişkin nörojenezi sadece bir nöron kaynağı değildir, aynı zamanda çevresel ipuçlarına göre gelişim sırasında değişebilir. Bu şekilde, organizma çevresel değişikliklere uyum sağlayabilir.
Bulgulara rağmen, DG bölgesindeki yeni nöronların rolü tam olarak anlaşılamamıştır. Beyin plastisitesini (değişimini) hangi farklı faktörlerin etkilediği henüz bilinmiyor. Gelecekteki çalışmalarda, beyindeki nörogenez mekanizmasının tam olarak ortaya çıkarılması ve bu mekanizmayı etkileyen tüm faktörlerin ortaya çıkarılması, öğrenme ve hafıza bozukluklarının tedavisi için umut verici olacaktır.
Kaynak:
Altın Lyoner. Hipokampusun yapısal plastisitesi ve işlevi. Annu Rev Psychol. 2010; 61:111-C3. doi: 10.1146/annurev.psych.093008.100359.
Astronomik git. Nörogenez ve hipokampal plastisite
yetişkin beyninde. DOI: 10.1007/7854_2012_217
yazar: Ayka Olkay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]