Aşırı demir, iltihaplanma ve diğer sağlık sorunlarıyla bağlantılıdır. Olumsuz sağlık etkileri olduğu için demir fazlalığıyla ilişkili durumların farkında olmak önemlidir. Bu makale, aşırı demir yüküne neden olan durumlar hakkında bilgi içerir:
İçindekiler
Aşırı demir yüklenmesi için laboratuvar sonuçları
Laboratuvarların çoğu, kadınlarda 150-200 ng/mL’den yüksek ve erkeklerde 400 ng/mL’den yüksek serum ferritin düzeylerini anormal ve aşırı demir depolarının göstergesi olarak kabul eder (kronik hastalıklar ve inflamatuar bozuklukların yokluğunda). Ek olarak, %55-60’tan büyük transferrin doygunluk değerleri aşırı demir yükünün göstergesi olabilir. Bir kişide yüksek ferritin veya transferrin varsa, sebebini öğrenmek için bir tıp uzmanına danışmalıdır. Doktorlar, kişinin tıbbi öyküsünü, semptomlarını ve diğer test sonuçlarını dikkate alarak durumu yöneterek gerekli çözümleri sağlamak için tedaviyi uygulamaya başlayacak.
Çok miktarda demir yiyin
Bağırsak işlevi normal olan yetişkinlerde, diyet kaynaklarından aşırı demir alma riski azdır. Tolere Edilebilir Üst Demir Alım Seviyesi, 13 yaş ve altındaki bebekler için vücut ağırlığının kg’ı başına 40 mg/gün ve 14 yaş ve üstü kişiler için 45 mg/gün olarak belirlenmiştir. Yiyecek olmadan demir almak mide rahatsızlığına, kabızlığa, mide bulantısına, karın ağrısına, kusmaya ve bayılmaya neden olabilir. Genellikle dışkıda daha koyu görünür. Şiddetli vakalarda, aşırı dozda demir ishale, kan kaybına, hipovolemik şoka, çoklu organ fonksiyon bozukluğuna ve ölüme neden olabilir.
Aşırı demir alımı neden sağlığa zararlıdır?
Fazla demir kalp, karaciğer, pankreas ve endokrin bezleri gibi hayati organlarda birikebilir. Bu, proteinlere, DNA’ya ve zarlara zarar verebilecek ve hücre ölümüne yol açabilecek serbest radikallerin oluşumunu uyarır. Çalışmalar, kronik aşırı demir yükünün tedavi edilmediğinde karaciğer hastalığı, kanser, iktidarsızlık, artrit, kalp hastalığı, göz hastalığı ve diyabet riskinizi artırdığını gösteriyor.
Aşırı demir yüklenmesine neden olabilecek sağlık koşulları
Aşağıda listelenen koşullar aşırı demir yüklenmesine neden olabilir. Bununla birlikte, demir içeriğinizin yüksek olması, bu koşullardan herhangi birine sahip olduğunuz anlamına gelmez. Doğru bir teşhis için, bir tıp uzmanına veya başka bir sağlık uzmanına danışmak önemlidir. Aşırı demir yüklenmesine neden olabilecek ilgili durumlardan bazıları şunlardır:
1) Kalıtsal hastalıklar: Kalıtsal hemokromatoz, en yaygın kalıtsal aşırı demir yükü bozukluğudur. Ferroportin ve hepsidin gibi demir düzeylerini kontrol eden hormonları etkileyen genlerdeki mutasyonlardan kaynaklanır. Bu bozukluk, enfeksiyona ve organ hasarına neden olduğu kalp, karaciğer, pankreas, hormon üreten bezler, dokular ve eklemlerde artan diyet demir emilimi ve birikimi ile karakterize edilir.
Aseruloplazminemi, demirin hücreden salındıktan sonra transferrine yüklenmesinde rol oynayan bir enzim olan seruloplazmini (Cp) kodlayan gendeki mutasyonların neden olduğu başka bir hastalıktır. Kandaki azalan seruloplazmin seviyeleri, beynin nöronlarında ve glialarında, pankreasın insülin üreten hücrelerinde ve karaciğer hücrelerinde demir birikmesine yol açar. Bu demir birikimi retina hasarına, diyabete, serebellar ataksiye, bunamaya ve nörolojik hastalıklara neden olabilir. Kalıtsal atansferinemi, kanda çok düşük transferrin seviyeleri ile karakterize edilen nadir bir hastalıktır. Transferrinin tükenmesi, transferrine bağlı olmayan demirin karaciğerde ve diğer organlarda toksik seviyelerde birikmesine izin verir. Ayrıca kırmızı kan hücresi üretimini bozar çünkü kırmızı kan hücresi üretimi demir taşınmasını gerektirir.
2) kas distrofisi: Orak hücreli anemi, beta-talasemi ve kemik iliği yetmezliği olan hastalarda sık kan transfüzyonu demir toksisitesine ve kronik aşırı demir yüklenmesine yol açabilir. Transfüze edilen her bir ünite kan, yaklaşık 200-250 mg demir içerir ki bu, bağırsaktan emilen demir miktarından (1-2 mg) günde çok daha fazladır. Demir başlangıçta makrofajlarda ve daha sonra karaciğer, pankreas ve hormon üreten dokularda birikerek kalp hastalığı ve diğer kronik hastalık riskini artırır.
3) Karaciğer hastalığıBirkaç çalışma, hepatit C virüsü enfeksiyonu olan kişilerde kandaki demir ve ferritin düzeylerinin yükseldiğini bildirmiştir. Bunun nedeni muhtemelen, hasarlı karaciğer hücrelerinden demir ve ferritin salınmasına yol açabilen uzun süreli bir hepatit durumundan kaynaklanmaktadır. Alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı olan yetişkin hastaların yaklaşık üçte birinde karaciğer demir depolarında bir artış gözlenir. Bazı araştırmalar, kandaki ferritinin, alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı olan hastalarda hastalık şiddetinin ve ilerlemiş karaciğer dokusu skarının bir göstergesi olarak kullanılabileceğini düşündürmektedir.
4) Metabolik Sendrom: Metabolik sendrom, diyabet ve kalp hastalığı riskini artıran ve sıklıkla birlikte ortaya çıkan bir hastalık grubudur. Bir kişi aşağıdaki durumlardan 3 veya daha fazlasına sahipse metabolik sendroma sahiptir:
• Hipertansiyon
• Yüksek kan şekeri
• Bel çevresinde aşırı vücut yağı
• Düşük iyi kolesterol veya yüksek kötü kolesterol
• Yüksek trigliseritler
Araştırmacılar aşırı demir yükü ile metabolik sendromun insülin direnci, yüksek kolesterol ve karaciğer hasarı gibi çeşitli özellikleri ve komplikasyonları arasında muhtemelen demirin pro-oksidan aktivitesine bağlı bir bağlantı bulmuşlardır.
5) Tip 2 diyabet: Artan diyet demir alımı (özellikle kırmızı etten) ve vücut demir depoları, tip 2 diyabet gelişimi ile ilişkilidir.Demir kaynaklı karaciğer hasarı, insülin direncini başlatmada rol oynayabilir. Aşırı demir yükü olan çoğu insan insüline dirençlidir, bu da karaciğerdeki yüksek demir depolarının ve bozulmuş karaciğer fonksiyonunun insülin direncine katkıda bulunabileceğini düşündürür. Yüksek demir seviyeleri ayrıca pankreasa zarar verebilir ve insülin üretme yeteneğini bozabilir.
6) Osteoporoz ve osteoporoz: Araştırmalar, osteoporoz ve osteoporozun, hatalı hemoglobin üretimi ile karakterize edilen bir kan bozukluğu ve aşırı demir yüklenmesi durumu olan talasemi majör hastalarında daha yüksek ölüm oranlarından sorumlu olabileceğini düşündürmektedir. Osteoporoz, demirin kemik büyümesini baskılama ve kemik rezorpsiyon aktivitesini uyarma kabiliyeti ve Afrika eritroderması, hemokromatozis, alkolizm ve HIV enfeksiyonu gibi hastalıklar nedeniyle diğer demir yükleme durumlarının da yaygın bir komplikasyonudur.
7) Kalp hastalığı: Aşırı demir yüklenmesi, kalp kasında demir birikmesi nedeniyle kalbe zarar verebilir.
8) Bozulmuş bağışıklık fonksiyonu: Bakterilerin kullanabileceği demir miktarını azaltmak, konak savunmasının önemli bir yoludur. Demirin istilacı patojenlere karşı mevcudiyeti, aşırı demir yüklenmesi sırasında artar ve bu nedenle aşırı demir yükü olan kişiler çeşitli bulaşıcı hastalıklara karşı daha hassastır. Örneğin, araştırmalar, hemokromatoz ve talasemi nedeniyle aşırı demir yükü olan kişilerin, diğerlerinin yanı sıra Yersinia spp, Listeria monocytogenes ve Vibrio enfeksiyonlarını zayıflatma olasılığının daha yüksek olduğunu bulmuştur. Aşırı demir yükü bağışıklık sisteminin aktivitesini değiştirebilir:
• Baskılayıcı T hücrelerinin artan sayısı ve etkinliği
• Yardımcı T hücrelerinin sayısını ve aktivitesini azaltmak
• Sitotoksik T hücre üretiminin ve immünoglobulin (antikor) salgılanmasının bozulması
9) Kanser: Aşırı demir, özellikle reaktif oksijen türlerinin aşırı üretimi ve fazla serbest demir içeren serbest radikaller nedeniyle kanser ve karaciğer kanseri için bir risk faktörüdür. Demir, kanser hücrelerinin büyümesini destekleyen bir besin olduğundan tümör oluşumunu da hızlandırabilir. Hücre tabanlı, hayvansal ve epidemiyolojik çalışmalardan elde edilen veriler, aşırı demiri akciğer, meme, karaciğer, gastrointestinal ve pankreas kanserleri dahil olmak üzere çeşitli kanser türleri ile ilişkilendirir.
yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]