11 yıl sonra Suriye ile ilk resmi temas… Eski Dışişleri Bakan Yardımcısı Civik: “Suriyeliler istesek de istemesek de toplumun bir parçası olacak”

Suriye’de iç savaş çıktığında Dışişleri Bakanlığı müsteşar yardımcısı olan eski Şam Büyükelçisi Halit Şefik; 11 yıl aradan sonra Suriye ile ilk resmi üst düzey temasın ardından Türkiye’deki Suriyeliler için “Bu insanların büyük çoğunluğu Türkiye’de kalacak. Bunu nasıl olumlu yöneteceğiz? Türk siyasi liderliği açısından, Karar veren ve düşünen herkes buna göre hareket etmeli.” İster çöz, ister olumlu yönet.

Meles Yıldırım

Suriye’de iç savaş çıktığında Dışişleri Bakanlığı müsteşar yardımcısı olan eski Şam Büyükelçisi Halit Şefik; 11 yıl aradan sonra Suriye ile ilk resmi üst düzey temasın ardından Türkiye’deki Suriyeliler için “Bu insanların büyük çoğunluğu Türkiye’de kalacak. Bunu nasıl olumlu yöneteceğiz? Türk siyasi liderliği açısından, Karar veren ve düşünen herkes buna göre hareket etmeli.” Çözün ya da olumlu bir şekilde yönetin. Biz istesek de istemesek de bu insanlar Türkiye’de toplumun bir parçası olacaklar.” Türkiye’nin son Şam Büyükelçisi Ömer Onhun, “Suriye, Türkiye’yi doğrudan ilgilendiren sorunların kaynağı olan bir ülke olması nedeniyle yaklaşan seçimler için ayrı bir önem taşıyor. Yani Mısır veya Birleşik Arap ile ilişkilerin geliştirilmesi. Emirlikler Evet diplomasi açısından önemli gelişmeler ama bunlar sokaktaki vatandaşlarımızın günlük hayatının bir parçası değil. Bugün siyasi gündemimizin üst sıralarında.Yani seçimlerde oy kazandıran ya da kaybeden konular bunlar, bazılarının oy kullanma yönelimini etkileyebiliyor.”

28 Aralık 2022’de Rusya Savunma Bakanı ve İstihbarat Bakanı ile Rusya’nın başkenti Moskova’da yapılan görüşme ile Türkiye ile Suriye arasında 11 yıl aradan sonra ilk üst düzey temas kuruldu.

2011 yılında Suriye’de iç savaşın patlak vermesinin ardından iki ülke arasındaki ilişkiler bozuldu ve 2012 yılında iki ülke, iki başkentteki büyükelçilerini geri çağırarak aralarındaki diplomatik ilişkilerin askıya alındığını duyurdu.

2009 yılında Dışişleri Bakanlığı İkili Siyasi İşler Müsteşar Yardımcısı ve 2004-2009 yılları arasında Türkiye’nin Şam Büyükelçisi olan Emekli Büyükelçi Halit Şefik ve Türkiye’nin Şam’daki son büyükelçisi Emekli Büyükelçi Ömer Onhun. 11 yıl sonra atılan bu adımı ANKA haber ajansına değerlendirdi.

İstihbarat birimleri arasındaki temasların daha önce de bilindiğini kaydeden Shafiq, görüşmelerin bakanlar düzeyinde yapılmasının önemli olduğunu söyledi. Çevik, “Rusya’nın aracılık ettiği anlaşılıyor. Hem Rusya’dan hem Suriye’den hem de Rusya’dan gelen geri dönüşler görüşmenin olumlu geçtiğini gösteriyor. Bunlar ilk temaslar. Ardından dışişleri bakanının görüşmesinin planlandığına dair mesajlar var. Bu adımların devamı iki komşu ülke için önemlidir.” İnşallah son bulur.

Çevik: Bu ilk adım, önemli. Devamı beklenebilir

Görüşmelerin bu yıl yapılacak Cumhurbaşkanlığı seçimleriyle doğrudan ilgili olduğuna işaret eden Çevik, “Seçim süreciyle ilgili dersek abartı olabilir ama bağlantılı diyebiliriz. Her şey gibi. Bunun seçimlere bir etkisi olacak, bir etkisi olacak, biliyoruz” dedi. zaman zaman kamuoyunu rahatsız ediyor ve rahatsızlığın her geçen gün arttığını.Bu konuda bir sonuç almak önemli olabilir.Seçenekleri etkileyebilir.Bu konuda hiç alakası yok diyemeyiz, ama “kesin bir resmi ve doğrudan bağlantı var” demek bugün bile söyleyebileceğim bir şey değil.

Çevik iletişimin devam etmesi açısından “Bu atılan ilk adım. Görebildiğim kadarıyla, sonuç olarak, somut bir anlaşma, belki bir hamle ya da toplantıya devam etmek için bir anlaşma yapıldı. Yerden veya yapılacak dolaylı veya doğrudan ama perde arkası iletişim sonucunda bundan sonra ne olacağını görebileceğiz. İlk adımdır, önemlidir. Devam filmi beklenebilir. Ama “kesinlikle gelir” demek için çok erken olduğunu düşünüyorum.

“Belki de bu adımın neden daha önce atılmadığını sormak gerekiyor.”

Shafiq, Suriye ile ilişkilerin normalleştirilmesinde bu adımın şimdi atılmasının gerekçesine ilişkin olarak şunları söyledi:

“Daha önce neden sınır dışı edilmedi, belki de neden ihraç edildiğini merak ederken onu da sorgulamak lazım. Komşu iki ülkeyiz. Ben orada çalışırken 950 km ortak sınırdan bahsediyorduk. Benzeri çok şeyimiz var. Biz iki komşu ülkeyiz ve bu komşuluk bitmeyecek.” Asla. Başka bir yere göç etmeyeceğiz. O yüzden sorunlarımız olsa da konuşabilmek önemli. Umarım dediğim gibi bu adımlar bitecek ve sorunlarımızı konuşarak çözmeye çalışabiliriz ama unutmayalım ki suriye çok karmaşık bir çalışma alanı.birçok ülkenin ve birçok tarafın çıkarları var.türkiye var rusya iran israil var ve Amerika Birleşik Devletleri Herkeste vardır.Ortak bir çizgide nasıl bir araya geleceklerini tahmin etmek de o çizgiye ulaşmak da kolay değildir.Çünkü Birileri bir şeyler yapmaya çalışırken Birileri mutlaka adım atmaya çalışır. devre dışı bırakmak için.”

Emekli Büyükelçi Şefik, ilişkilerin normalleşmesi için atılması gereken adımlarla ilgili olarak, “Bu kolay değil ve kendi halkıyla savaşan bir yönetimle dost olamayız. Her şeyden önce Suriye içindeki farklı gruplar, yaklaşımlar ve bakış açıları” dedi. Ortak mutabakata varılması lazım.Biliyorsunuz Güvenlik Konseyi kararları var.Aslında son görüşmeler vesilesiyle de değinildi.Güvenlik Konseyi kararı çerçevesinde çözüm bulunmalı.Önemli olan o. Bununla anayasa müzakerelerini ve siyasi görüşleri kastediyorum, buna yönelik eylemi destekleyen bir yakınlaşma olursa, bu sorunun genel çözümü için de faydalı olur diye düşünüyorum.

“Suriyeliler istesek de istemesek de bu toplumun bir parçası olacak”

Shafiq, bu sürecin Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin Suriye’ye dönüşüne etkisi hakkında şunları söyledi:

“Uzun bir süre toplumda mültecilere yönelik olumsuz bir algı yoktu. Ondan sonra tepkiler yavaş yavaş ve doğal olarak oluşmaya başladı. Çünkü sayı arttıkça bu kişilerin Türkiye’deki varlığı Türk toplumu mensuplarının haklarına zarar veriyorsa. veya onları rahatsız ederse tabii ki tepkiler oluşacaktır.” Burada önemli olan bu sorunları insanların hayatını olabildiğince zorlaştırmadan veya olabildiğince az zorlaştırmadan çözmektir.Ama şunu unutmayalım.İnsan göçebe bir varlıktır.Bir yerden bir yere gidip gelir.Geri dönüşü çok enderdir. gittiği yerden.Türkiye’ye gelen mültecilerin bir gün buharlaşıp ülkelerine dönecekleri veya başka bir yere gidecekleri düşünülmemeli.Çoğu kalacak Bu insanlar Türkiye’de.Nasıl gidiyoruz? bunu olumlu yönetmek için.Türk siyasi liderliği açısından karar veren ve düşünen herkes bunu çözmek veya olumlu yönetmek için çalışmalı.Bu insanlar istesek de istemesek de Türkiye’de toplumun bir parçası olacaklar. entegrasyonu için çalışmaları gerekmektedir.

Almanya’daki yurttaşlarımız ve yurttaşlarımız. Asimile değil, bütünleşmiştir. Aynı durum Türkiye’deki mülteciler, yabancılar, sığınmacılar veya geçici koruma altındakiler için de dikkate alınmalıdır. Önemli olan insan haklarına ve hukuka uygun çözümler bulmaktır. Bu insanları güvenlik açısından zor duruma sokmadan güvenliğimizi ve çıkarlarımızı koruyarak ortak bir yaşama ulaşmak. Hedefimiz bu olmalı.”

ÖNHON: 11 yılda toplanan sorunlara kısa sürede çözüm beklemek gerçekçi değil

Öte yandan Türkiye’nin son Şam Büyükelçisi Unhun, bu temasın önemine vurgu yaparak, birçok sorunun bu süreçte biriktiğine dikkat çekti. Unhon, “11 yıl sonra bu ülkede çözüme yönelik adımları memnuniyetle karşılamak gerekiyor. Bu bağlamda Türkiye ile Suriye arasındaki bu görüşmelerin de önemli olduğunu düşünüyorum ama aradan geçen 11 yılda zaten büyük sorunlar birikti. Her şeyden önce çok ciddi bir güven bunalımı yaşanıyor. 11 yılda biriken sorunların çok kısa sürede çözülmesini beklemek gerçekçi değil. Sonuç olarak ilk adımın atılmış olmasını olumlu bir gelişme olarak görüyorum.”

“Seçimlerde oy alan ve oylarını kaybeden insanlar bunlar.”

Bu girişimle 2023 seçimleri arasında ilişki kurduğunu kaydeden Unhon, bölgedeki bazı ülkelerle ilişkilerin gelişmesini de bu kapsamda değerlendirdiğini söyledi. Onon şu açıklamayı yaptı:

Suriye, Türkiye’yi doğrudan ilgilendiren sorunların kaynağı olduğu için özellikle yaklaşan seçimler açısından önem taşıyor. Yani Mısır veya Birleşik Arap Emirlikleri ile ilişkileri geliştirmek, evet diplomasi açısından önemli gelişmeler ama sokaktaki vatandaşlarımızın günlük hayatının bir parçası değiller. Sığınmacıların meselelerine baktığınız zaman YPG ve PKK bağlantıları özellikle mülteci meselesi bugün siyasi gündemimizin üst sıralarında yer alıyor. Yani bunlar seçimlerde oy kazandıran ya da kaybeden konular ve bazılarının seçim yönelimini etkileyebiliyor. Dolayısıyla hükümetin kendisine atfedilen ve başarısız olarak nitelendirilen politikaları farklı bir noktaya taşıma çabasını görebileceğimizi düşünüyorum.”

11 yılda biriken sorunların kısa sürede çözülmesini beklemenin gerçekçi olmadığını kaydeden Eunhun, şunları kaydetti:

Örneğin Suriye için en önemli konulardan biri ya da gündeme gelen konulardan biri Türkiye’nin Suriye’nin kuzeyindeki bölgelerden çekilmesidir. Ama öte yandan Türkiye’nin de bu alanlardan kaynaklanan bazı tehdit algıları var. Türkiye, YPG’nin orada oluşturduğu tehdidin ortadan kaldırılması gerektiğine inanıyor, ancak o bölge güvenli hale gelirse oradan çekilebilir. Bu bir görüş ayrılığıdır. Ama öte yandan bu işin ortak paydasına bakarsanız, YPG aslında bir risk unsuru, hem Türkiye hem de Suriye için bir tehdit, yani Suriye’nin toprak bütünlüğüne tehdit oluşturan bir unsur. Farklı yollar var ama öte yandan bazı ortak noktalar da bulunabilir. Türkiye açısından baktığınız zaman mülteci dönüşü konusu çok önemli ama ‘geri dönün’ ya da ‘geri dönün’ denildiğinde geri dönüşe yer yok. Bu, belirli koşulların karşılanması gerektiği anlamına gelir. Sığınmacıların geri dönebilmeleri için geri dönme konusunda kendilerini güvende hissetmeleri gerekir. Bu tabii ki büyük ölçüde Esad rejiminin alacağı kararlarla alakalı.

Esad rejiminin bu konuda atması gereken adımlar var. Ancak bu adımları atmaya hazır olup olmadığı, mültecileri gerçekten geri isteyip istemediği büyük bir soru işareti.”

“İki liderin tokalaşması mültecilerin tek başına dönmesi için yeterli değil”

Türkiye’deki Suriyelilerin ülkelerine dönüşlerine ilişkin değerlendirmesinde, “Diyelim ki ülkelerin liderleriyle tokalaşsa bu tek başına mültecilerin dönüşü için yeterli değil. Sığınmacılar oraya döneceklerse Suriye’de bazı şartların ve ortamın olgunlaşması gerekiyor. Şimdi bunun pek olduğunu görmüyorum. Gerçek şu ki, sorunun çözümü sorunun kökünde, yani Suriye’de yatıyor. Bu nedenle Esad rejiminin mültecileri geri dönmeye teşvik etmek için atması gereken bazı adımlar var. Aksi halde mülteciler, ‘Türkiye ve Suriye müzakereye başladı. Artık dönebiliriz diyerek geri dönmeyeceklerini söyledi.

Emekli Büyükelçi Unhon, müzakerelerin önümüzdeki dönemdeki seyrine ilişkin olarak, “Her görüşmede bir sonraki görüşme için bir altyapının oluşturulması gerekiyor. Bunun kurulup kurulamayacağını zaman gösterecek. Şu anda tahmin etmek doğru değil. Konular” zaten belli, sorunlar belli.Bu sorunların nasıl çözüleceğini ve nasıl aşılacağını düşünmek gerekiyor.