Avrupa’dan gönderilen atıklar yakından izleniyor

Avrupa Parlamentosu Çevre Komitesi (ENVI), 1 Aralık 2022’de Avrupa Birliği’ne (AB) plastik atık ihracatının düzenlenmesi ve AB içinde plastik atık sevkiyatı için daha güçlü koruma lehinde oy kullandı.

Ocak 2023’te Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu’nda oylanması beklenen raporla, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) üyesi olmayan ülkelere tehlikesiz atıkların gönderilmesi AB’nin bunu yapabileceğini gösteriyor. sadece atıkları sürdürülebilir bir şekilde ve rıza ile yönetirken, diğer yandan Avrupa Birliği’nden gönderilen atıkları yakından takip etmeyi amaçlıyor.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’ne (OECD) göre, dünya bugün 20 yıl öncesine göre iki kat daha fazla plastik atık üretiyor. Plastik atıkların sadece yüzde 9’u geri dönüştürülürken, geri kalan yüzde 91’i atılıyor, yakılıyor ve karada, denizde veya okyanusta bırakılıyor.

Avrupa kıtasının dünyada ürettiği plastik atık yüzdesi hakkında net bir bilgi bulunmamakla birlikte, Avrupa Birliği ülkeleri plastik atık üretiminde önemli bir paya sahiptir. Çeşitli kaynaklara göre dünya çapında üretilen plastik atık miktarının yaklaşık yüzde 25’ini Avrupa Birliği ülkeleri üretiyor. Üretim sonrası geri dönüşüm için toplanan plastiğin yarısı işlenmek üzere Avrupa Birliği dışındaki ülkelere ihraç ediliyor. İhracatın nedenleri, yurt içinde atıkları arıtmak için yetersiz kapasite, teknoloji veya finansal kaynaklardır.

2020 yılında Avrupa Birliği’nin AB üyesi olmayan ülkelere yaptığı atık ihracatı 32,7 milyon tona ulaşarak küresel atık ticaretinin yaklaşık yüzde 16’sını oluşturdu. Ayrıca her yıl yaklaşık 67 milyon ton atık AB ülkeleri arasında taşınmaktadır.

Türkiye, Avrupa Birliği’nin plastik atık ihraç ettiği ülkelerden biridir. 2021’de Avrupa Birliği, plastik atıklarının yüzde 43’ünü OECD dışındaki ülkelere, yüzde 35’ini Türkiye’ye gönderdi. Bu oran yaklaşık olarak 14,7 milyon ton plastik atığa karşılık gelmektedir. Böylece Türkiye, Avrupa Birliği’nden en fazla plastik atık ithal eden ülke haline geliyor.

ENVI tarafından onaylanan rapor çok önemlidir. Rapor, plastik atıkların artık OECD üyesi olmayan ülkelere ihraç edilemeyeceğini ve OECD ülkelerine plastik atık ihracatının dört yıl içinde aşamalı olarak durdurulması gerektiğini belirtiyor. Çünkü Avrupa Birliği’nin en çok katı atık ihraç eden ülkeleri sıralamasında ilk üç sırayı 6,3 milyon tonla Hollanda, 4,3 milyon tonla Belçika ve 3,3 milyon tonla Almanya alıyor.

Yasadışı plastik atıkların nakliyesi önlenebilir mi?
Kullanılmış mal ve atıkları net bir şekilde ayıran raporda, kuralların aşılmasını önlemek için atık sınıflandırmasına yönelik birleşik standartlar geliştirileceği belirtildi. Yeni kurallara göre, Avrupa Birliği içindeki piyasa bilgi ve belgelerinin alışverişi dijitalleştirilecek. Böylece plastik atıkların yasa dışı nakliyesinin önüne geçmeyi amaçlıyor. Örneğin çevre örgütü Greenpeace, 2021 yılında Adana yakınlarındaki bir bölgede Alman plastik atıklarının yasa dışı bir şekilde atıldığını ve yakıldığını bulduğunu duyurdu.

Tüm bu gelişmelerin temelinde 1992 yılında yürürlüğe giren, 53 ülke tarafından imzalanmış ve 183 devletin taraf olduğu Basel Sözleşmesi yer almaktadır. Anlaşma, tehlikeli atıkların sınır ötesi hareketini ve bertarafını kontrol etmeye yönelik düzenlemeleri içeriyor.
Basel Sözleşmesi’ne göre taraflar, atıkları göndermeden önce ilk bildirimi yapmakla yükümlüdür. Atıkların yasal olarak sınırlar ötesine taşınabilmesi için, ihracatçı ülkenin transfer için ithalatçı ülkeden yazılı onay alması gerekir. Ancak son yıllarda yasa dışı plastik atık sevkiyatları arttı. Raporun ENVI tarafından kabul edilmesiyle birlikte Basel Sözleşmesi’ne zarar veren istisnaların da sona ermesi bekleniyor.

Avrupa Birliği’nde kalan plastik atıklara ne olacak?
Raporun kabulünde 5 çekimser oyla 76 kabul oyu ile sivil toplumun önemli etkisi oldu. Plastikten Kurtulma Hareketi ve Plastikleri Yeniden Düşünme İttifakı, hem OECD hem de OECD dışı ülkelere plastik atık ihracatını sona erdirmek için Avrupa Birliği ile birlikte çalıştı. Peki ya sivil toplum eyleminin bir sonucu olarak Avrupa Birliği’nde kalan plastik atıklar?

Konuyla ilgili ortak açıklama yapan Get Rid of Plastic hareketinin Atık Politikası Sorumlusu Teresa Morsen ve Çevre Araştırma Ajansı’ndan Lauren Weir, plastik atıkların AB’de varlığını sürdürebilmesi için yapılması gerekenleri şu şekilde sıralıyor: : Plastik üretimi ve tüketimini ve dolayısıyla Plastik atıklarını ön planda tutarak. Örneğin, Yeniden Düşünme İttifakı, ambalaj atıkları ile ilgili AB mevzuatının gözden geçirilmesinin bir parçası olarak plastiği yeniden kullanmak ve azaltmak için çalışıyor. AB içinde üretilen ve tutulan geri kalan plastik atıklar için, atık hiyerarşisine kesinlikle uyulması gerektiğine inanıyoruz. Bu bağlamda, ürünler yeniden kullanılabilir/doldurulabilir ve mekanik olarak geri dönüştürülebilir olacak şekilde tasarlanmalıdır. Mekanik geri dönüşüm kapasitesi yeterli olmalı, plastik atıkların ayrıştırılması ve toplanması iyileştirilmelidir.”

Ancak Çevre Araştırma Ajansı ve Rethink Alliance tarafından yapılan son açıklamaya göre plastik atığı kabul eden ülkelerin geri dönüşüm kapasitelerini artırdığı belirlendi. Bu nedenle bu alanda çalışan STK’lar, Avrupa Birliği’ne plastik atık ihracatının tamamen yasaklanması çağrısında bulunuyor.

Kararın Türkiye’ye etkisi ne olacak?
Rapor, Türkiye’nin de içinde bulunduğu OECD üyesi ülkelere gönderilen atıkların yakından takip edilmesini ve OECD ülkelerine plastik atık ihracatının 4 yıl içinde kademeli olarak durdurulmasını öngörüyor. Peki bu durum Türkiye’deki plastik atık sektörünü nasıl etkileyecek?

Türkiye’de plastik atık tesislerinin inşaatı 1980’lerin ortalarında başladı. Ancak 2010 yılında ülkede planlı ve geniş çaplı bir plastik atık yönetimi ortaya çıktı. Bu dönemde plastik atıkların yönetimi konusunda birçok yasal düzenleme yapıldı.

2011 yılında “Tehlikesiz Bazı Atıkların Geri Kazanımına İlişkin Manifesto” ile tehlikesiz atıkların çevreye olan olumsuz etkilerinin azaltılması, atık miktarının azaltılması, geri dönüşüm tesislerinin kurulması ve korunmasının sağlanması için düzenlemeler yapılmıştır. ortamın. Bu tesislerin dostça yönetimi.

2015 yılında Atık Yönetimi Yönetmeliği ile atıkların üretildiği yerde veya üreticinin sorumlu olduğu yerde geri dönüşümü veya bertarafı için düzenlemeler yapılmıştır.

2018 yılında Çevre Kanununda yapılan değişikliklerle çevre kirliliğinin önlenmesi ve çevre sağlığının korunması amacıyla plastik atık yönetimi konusunda tedbirler alınmış ve getirilen ek vergilerle plastik poşet kullanımının azaltılması hedeflenmiştir.