Kazakistan ve Özbekistan sınırları içinde yer alan Aral Gölü, Asya kıtasının ikinci, dünyanın ise dördüncü büyük gölüdür. Önceki yıllarda 68 bin kilometrekare alana sahip olan Aral Gölü, son yıllarda aşırı sulama nedeniyle eski alanının yüzde 10’una kadar küçüldü.
Göl aynı zamanda Batı Türkistan’da, Özbekistan ile Kazakistan arasında yer alıyor ancak büyük bölümü Özbekistan’a dahil. Yüzölçümü 64.500 kilometrekare ile 68.700 kilometrekare arasında değişmektedir. Asya’nın ikinci, dünyanın dördüncü büyük gölü olan Aral Gölü, hacim olarak Kuzey Amerika’daki Hazar Denizi ve Superior Gölü ile Afrika’daki Victoria Gölü’nden sonra ikinci sıradadır. Araştırmalar sonucunda Aral Gölü’nün yüzeyinin çok eski zamanlarda jeolojik olarak daha yüksek olduğu ve Hazar Denizi ile güneyden bağlantısı olduğu ortaya çıktı. Gölün bulunduğu bölge Karakum, Kızılkum ve Ustuyurt çölleri ile çevrili olup, yazları oldukça sıcak ve kurak bir iklime sahiptir. Bölgedeki Amurya ve Syr Darya nehirleri Aral Gölü’ne dökülmektedir. Çevresindeki dereler ve nehirler göle su taşır. Ancak bu kurak iklim nedeniyle akarsuların getirdiği sudan daha fazla buharlaşma olur. Aral Gölü, kuraklık ve sıcakların yanı sıra aşırı sulama talebi nedeniyle giderek küçülüyor.
Genişliği 228 kilometre, uzunluğu 420 kilometre olan Aral Gölü’nün tuzluluğu çok düşük. Aral Denizi, kendisine su taşıyan Amurya ve Syr Darya nehirleri tarafından beslenir. Ayrıca çevresindeki yüksek dağların su kaynakları da bu göle ulaşmaktadır. Etrafı Karakum, Kirilkum ve Ustyurt çölleri ile çevrili olduğu için göl çevresinde yerleşim yoktur. Gölde çok sayıda küçük ada var. Bol miktarda balık barındıran Aral Denizi, özellikle sazan bakımından zengindir.
Sovyetler Birliği döneminde 1960’lı yılların başlarında Özbekistan ve Kazakistan’da pamuk ekiminin yoğunlaştırılması için çalışmalar başladı. Aral Gölü’ne dökülen Ceyhun ve Seyhun nehirlerinin suları bu pamuk tarımı yapılan arazilerin sulanmasında kullanılmaktadır. Önceleri Aral Gölü’nün beslenme kaynağı olan bu nehirlerin suları tarım arazilerine yönlendirildiği için Aral Gölü’nde önemli bir daralma meydana geldi. İkliminin çok sıcak ve kuru olması nedeniyle göl oranı büyük ölçüde düşmüş ve göl suyu 150 km’de çekilmiştir. Göl küçüldükçe ve su azaldıkça gölün tuz oranı da artıyor. Göl sularındaki tuz oranının artması sonucu birçok balık türü yok olmuştur.
katip: İsegöl Karuk
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]