Şili, Güney Amerika’da resmi olarak Şili Cumhuriyeti olarak anılan bir ülkedir. Şili, Arjantin’in batısında, And Dağları ile Pasifik Okyanusu arasında yer almaktadır. Coğrafi olarak, Peru, Bolivya ve Arjantin ile sınırı olan kuzeyden güneye 4.300 km uzanır. Şili’de yaklaşık 17 milyon insan yaşıyor ve başkenti Santiago şehri.
Şili adı, “dünyanın sonu” anlamına gelen Aymara “şili” kelimesinden gelir. Bu nedenle adı etrafında birçok efsane ortaya atılmıştır.
İdari olarak on beş bölgeye ayrılan Şili’nin on dört bölgesi Romen rakamlarıyla ifade edilir. Numaraların sadece on üçü silinmiş ve kullanılmamıştır. Ayrıca, bir sayı yerine RM kısaltmasıyla adlandırılan tek yer, başkenti ve banliyölerini içeren Metropolitana de Santiago’dur.
İsmiyle ilgili pek çok hikaye bulunan Şili, kökeni İspanyolca olan Şili kelimesi ile ifade edilmektedir. Bu kelimenin menşei hakkında net ve tek bir açıklama bulunmamakla birlikte, yukarıda bahsedildiği gibi kelimenin Aymara dilinden türediği geniş çapta anlatılmaktadır. Chilli’nin Aymara dilinde “dünyanın sona erdiği yer” anlamına gelmesi, İspanya’nın Aymara yerleşim yerlerinden yola çıkarak Şili’ye yaptığı ilk seferle de destekleniyor. Buna dayandırıldığına inanılan bir başka olgu da İspanyolların Güney Amerika’yı kolonize etmeye başladıkları andan itibaren Atacama Çölü’nün güneyindeki topraklara “Şili” demeleridir.
Şili’nin toplam alanı 756.945 kilometrekaredir. Güney Amerika kıtasının kuzeyinden güneyine (Antarktika’ya kadar) uzanan bir ülke olmasına rağmen Şili’nin ortalama genişliği sadece 180 kilometredir. Ülkedeki en dar yer 90 kilometredir. Şili’deki en geniş noktasında uzunluğu 240 kilometredir.
Kuzey ve güney arasındaki uzun çizgi Şili’nin coğrafi koşullarını da etkiler. Bu boylamsal mesafede çok farklı iklimler, bitkiler ve coğrafi şekiller görülebilir. Yukarıdaki farklılıklardan biri de ülke içinde yüksek rakım farklılıklarının olmasıdır. Bu ve benzeri sebeplerden dolayı Şili birçok kaynakta “Çelişkiler Ülkesi” olarak anılmaktadır. Bu ismin gerekçesi ise Şili genelinde gözlemlenebilen çöller, kanallar, akarsular ve buzulların bulunmasıdır.
Dünyanın en yüksek dağ silsilesi Şili’de bulunur. 6.000 metrenin üzerindeki birçok zirve Şili topraklarında bulunmaktadır. Şili’nin en yüksek dağı 6.880 metre yüksekliğiyle Ojos del Salado’dur. Bu dağ aynı zamanda dünyanın en yüksek yanardağıdır.
Demografi incelendiğinde en kalabalık bölgenin başkent Santiago ve çevresi olduğu ortaya çıkıyor. Şili’nin toplam nüfusunun neredeyse yarısı bu bölgede yaşıyor. Yaklaşık 17 milyon nüfusa sahip 6,5 milyon Şilili bu şehirde yaşıyor. Diğer yoğun nüfuslu yerler, ekilebilir arazilerin etrafındaki alanlardır. Ayrıca Santiago’nun 100 kilometre batısındaki liman kenti Valparaiso’da 1,5 milyon insan yaşıyor.
Şili nüfusu kuzeye ve güneye doğru hareket ettikçe seyrekleşir. Çünkü uzak kuzeyin kurak toprakları ve uzak güneyin soğuk, buzlu toprakları hayatı zorlaştırır.
Nüfusunun yaklaşık %95’ini Avrupalılar ve onların soyundan gelenlerden oluşan Şili, 19. yüzyılda İngiliz, İrlandalı ve Alman göçmenlere ev sahipliği yapmıştır. Daha sonra Hırvatistan, Filistin ve İtalya’dan göç almıştır. Yerli halk, toplam nüfusun yalnızca %3,2’sini oluşturuyor.
Siyasi ve ekonomik açıdan bakıldığında, Salvador Allende’nin Sosyalist Halk Ekonomisi’nden sonra Pinochet’nin neoliberal piyasa ekonomisine kayması yakın tarihte dikkate değer bir gelişmedir. Pinochet döneminde ve onu takip eden siyasi yönetimlerde kamu kurumlarının çoğunun özelleştirilmesi tesadüf değildir. Pinochet sonrası iktidara gelen merkez sol hükümetler bir miktar denge sağlamaya çalışsa da Şili, toplumsal eşitsizlik açısından dünyanın en istikrarsız ülkelerinden biri olarak görülüyor.
Hizmet sektörü Şili’nin en büyük sektörüdür. Sektörel bazda dağıtıldığında hizmet sektörü tüm sektörlerin %57’sini oluşturmaktadır. Bu oranı %34 ile sanayi ve %9 ile tarım sektörü izlemektedir.
Şili şüphesiz Latin Amerika’daki en büyük hammadde üreticilerinden biridir. Bakır rezervleri ile Şili, dünyanın en büyük bakır rezervlerine sahip ülkesidir. Bu oran dünya üretimindeki toplam miktarın %40’ını oluşturmaktadır.
Tüm bu endüstriyel verilere ek olarak, balıkçılık ve tarım sektörleri de ülke ekonomisinde çok önemli bir rol oynamaktadır. Ülke yüzölçümünün %7’si tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. Bu tarım alanları daha çok ülkenin orta bölgelerinde yoğunlaşmaktadır.
Sığırcılık ve şarapçılık diğer iki geçim kaynağıdır.
Kaynak:
http://tr.wikipedia.org/wiki/Şili
katip:Baran Akkök
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]