Bu yüzyılın en önemli özelliği Türkçeye verilen önemdir. Bu dönemde şair ve yazarlar Türkçeye büyük önem verirler ve daha sade bir edebiyat oluştururlar. Edebiyatımızda büyük yer tutan Arapça ve Farsça kelimelerin sayısı bu dönemde diğer dönemlere göre daha azdır. Bu tutumun en önemli sebebi ise İslam’ı halka tanıtmaktır.
Türkçe bu dönemde daha net ve anlaşılırdır. Ancak tercüme eserlerden dolayı hala yabancı kelime ve gramer bulunmaktadır.
14. yüzyıldaki Müsnevlerin sayısı bir önceki yüzyıla göre daha fazladır. Bilhassa dinî, tasavvufî ve ahlâkî mesneviler çok fazladır.
Bu dönemde din dışı eserlerin sayısında bir önceki yüzyıla göre artış görülmektedir. Ancak dini eserlerin sayısı, dini olmayan eserlerin sayısından daha fazladır.
Aşağıda bu dönemin en önemli şairleri ve özelliklerine göre eserleri verilmiştir.
1. Şeyad Hamza
Hakkında pek bir şey bilinmemekle birlikte gezgin bir derviş olduğu söylenmektedir. Bu yüzyılda Akşehir-Sivrihisar’da bulunduğu söylenmektedir. Anlaşılır bir şekilde, eserleri bakımından akıcı bir şekilde Arapça ve Farsça biliyordu. En önemli özelliği hece ölçüsünde ilahiler yazmak olan Ayad Hamza, dini ve tasavvufi eserler yazmıştır. Yusuf ve Züleyha Mesnevi Anadolu’da aşk üzerine yazılmış ilk mesnevi olması nedeniyle büyük önem taşımaktadır.
o çalışıyor:
Yusuf il-Zuleiha: Bu eser, sade Oğuz Türkçesi ile Mesnevi türünde yazılmıştır. Dönemin ses ve biçim özelliklerini yansıtması bakımından edebiyat dünyasında önemli bir yere sahiptir. Bu mesnevinin teması Kuran’dan alınmıştır. Aruz şivesiyle yazılan bu eser, Türkçe dilbilgisi kurallarına göre yazılmış aruz şerhini içermektedir.
Ahwal Kiamit: Konusunu hadislerden alan dini tasavvufi bir mesnevi.
2. Hoka Mesud
Anadolu’da klasik aranjmanda musnafi söyleyen ilk kişi Hoca Mesut’tur. Eserleri Farsçadan tercümedir.
o çalışıyor:
Süheyl-ü Nev-bahar: Klasik bir msnavi sevdasıdır. Bu 5.703 heceli Musnaf, Farsçadan bir tercümedir.
Farhang Nami Saado: İranlı şair Shirazi’nin Bahçe adlı eserinin ilk çevirisidir.
3. El-Aflaki
Asıl adı Ahmed olan Iflaqi, Mevlana’nın torunu Ulu Arif Çelebi’ye mensup mutasavvıf şairdir. Yunus Emre’nin dört Türk devrinde izleri vardır.
o çalışıyor:
Onbaşılar: Çalışma 36 yılda tamamlandı. Mevlevi ve Mevlevi şeyhlerinin anlatıldığı eser oldukça önemlidir.
4. Gülşehir
Kırşehir ilçesi o zamanlar pembe bir şehir olduğu için bu ismi almıştır. Gülşehri, edebiyatımızda mahlas kullanan ilk şairdir. Gülşehri, Ahi Evran’dan etkilenmiş ve onu efendisi olarak görmüştür. Türk edebiyatının ilk hikâye yazarı olan Gülşehri’nin bu hikâyeleri, Farsçadan tercüme edilen ilk hayvan hikâyeleridir.
o çalışıyor:
Felik Nema: İslam ve tasavvuf konularını ele alan bu eser Farsça yazılmıştır.
Aruz Risale / Aruz-ı Gülşehri: 16 sayfalık bu eser de Farsça yazılmıştır.
Kerâmât-ı Ahi Evran: 167 hecelik müsnefî şeklinde olan bu eser Türkçe yazılmıştır.
Manticot lastiği: kuşların dili anlamına gelir. İranlı şair F. Attar’ın eserinin çevirisidir. Ancak eserin özgün yönleri onu tescilli kılmaktadır. Gülşehri bu eserinde Türkçeye olan düşkünlüğünü göstermiş ve Türkçenin Farsçadan üstün olduğunu vurgulamıştır.
5.eyhoğlu mustafa
14. yüzyılın Musnafi şairleri arasında sayılan Şehoğlu Mustafa, Farsçadan yaptığı çevirilerle de tanınır.
o çalışıyor:
Hurşid-nâme: Mesnevi tarzındaki bu eser, aşk ve macera içeriklidir.
KenzülKüberâ
Marzupanami
Mikul bilginleri
El-Taberi’nin tarihini tercüme etmek
Youssef ve Zuleiha Al-Mathnawi
6. Hakim Burhaneddin
Asıl adı Ahmed olan Qazi Burhaneddin, Kayseri’de doğdu. Yargıç, bakan, başrahibe ve vali olarak görev yaptı. Sivas’ta tahta çıktı ve adına hutbe okudu. Savaş zamanlarında dahi ilim ile meşgul olan Kadı Burhaneddin’in edebiyatta kalem ve kılıcı eşit derecede ustalıkla kullandığı bilinmektedir. Eserlerinde Türk-Azeri Türkçesinin tüm özelliklerine yer veren Kadı Burhaneddin, özellikle tuyuğ ile büyük bir üne sahipti.
o çalışıyor:
divan
Exoro – Israa Al Ibatat’tan memnun kaldım: Arapça bir eserdir.
TV Tanıtımı: Dini ve Arapça eser.
7. Nesimi
Azerbaycan’dan gelen Nesimi Bey’in hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. Esnafa katılan Seyyid Nesimi Halep’te kırbaçlanarak öldürüldü. Nesimi Bey, Farsça ve Türkçe şiirler yazdı. Şiirlerinde coşkulu ve lirik bir atmosfere sahip olan Nesimi, kendisinden sonra gelen birçok şairi etkilemiştir. Büyük bir mürted ilan edilen, Bektaşilik ve Vahdet-i Tedrisat kurallarını benimseyen Nesimi Bey, Türkçe şiirlerinde Nesimi, Farça şiirlerinde Hüseyni mahlasını kullanır. Nesimi özellikle tüyüyle ünlüdür. Divanında 363 tuyug vardır.
Seyyid Nesimi, edebiyat çevrelerinin yedi büyük şairi arasında kabul edilir.
o çalışıyor:
Türk ve İran Mahkemesi
8. Ahmedi
Anadolu Türkçesinin en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilen Ahmedi’nin asıl adı Tajuddin İbrahim’dir. Yıldırım Bayazit ile sohbet partneri olun. On dördüncü yüzyılın eserlerinin çoğunu yazan şair olarak kabul edilen Ahmedi, klasik şiirin oluşmasında önemli bir role sahiptir. Divan şiirinin asıl kurucusu ve üstadı olan Ahmedi, çağdaşlarına göre şiirlerin çoğunu yazmasıyla da tanınır. Ahmedi, edebiyatımızda şehirle ilgili ilk şiiri de Bursa için yazmıştır.
o çalışıyor:
İskender’in Adı: Büyük İskender’in söz edildiği bu eser, İskender’in Anadolu sahasına verdiği ilk isimdir. İranlı şair Ganjali Nezami’nin aynı isimli eserinden bir manzumesidir.
Dâstân-ı Tevârih-i Osman: Bilinen ilk Osmanlı tarihidir. Bu Ahmedi eseri İskender Namına dahildir. Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ve eserleri hakkında Musnafi şeklinde bilgiler bulunmaktadır.
Cemşîd’i Hurşîd: Aynı adlı eserin telif hakları İranlı şair Salman Safji’ye aittir. Eserin aslını tercüme etmekle yetinmeyen Ahmedi, ilaveleri kendisi yaptı.
Tervihü’l Ervâh
Hayratü’l kala
Kaside-i Sarsari ile ilgili yorumlar
Mercatul Edebiyatı
Muzanul Edebiyatı
Mayarol görgü kuralları
türk mahkemesi
Kaynak:
Haluk Epkten, Eski Türk Edebiyatı, Darqa Yayınları, 2007, İstanbul
katip:Kanan Yıldırım
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]