Oltu Taşı, Erzurum’un Oltu yöresinden çıkarılan ve ağırlıklı olarak tespih, kolye, küpe, yüzük, pipo, anahtarlık vb. yapımında kullanılır. Süs eşyası ve takı yapımında kullanılan yarı değerli bir taştır. Siyah kehribar ve siyah inci bu taş için kullanılan diğer isimlerdir. Kompakt, karbon bakımından zengin bir linyit çeşididir. Çıkarılması zor ve rezervleri az olduğu için yarı değerlidir. Genellikle siyah renklidir. Oltu ilçesinin kuzeyinde, Dutlu dağının güney yamacında bulunan köylerde çok miktarda Oltu taşı rezervinin olduğu söylenmektedir. Ayrıca bu taş Gürcistan ve çevresinde çıkarılsa da kalitesi düşüktür. Rus taşına çok benzemesine rağmen, bu iki taş ağırlıkları ile birbirinden ayrılır. Oltu taşı Rus taşına göre daha hafiftir. Dünyanın en kaliteli Oltu taşı Erzurum’un Oltu ilçesinden çıkarılmaktadır. Bölge halkı tarımsal gelirinin yanı sıra ekim-mart ayları arasında ocaktan 20-30 adet olto taşı çıkararak ek gelir elde ediyor. Oltu taşı ocaklarının mevsimlik olarak yapılması hammadde sıkıntısına yol açmaktadır. Rezervlerden taş çıkarmanın zahmetli olması, bu işle ilgilenen insan sayısının giderek azalmasına neden oluyor.
Oltu taş işlemeciliğinin Tunç Çağı’na kadar dayandığı kazılarda kaydedilmesine rağmen ülkemizde Oltu taş işlemeciliği faaliyetleri 18. yüzyılın sonlarından itibaren başlamıştır. Gerçek gelişimini Cumhuriyetin ilanından sonra göstermiştir. Oltu taşı işlemeciliği babadan oğula geçmiş ve günümüzde de devam etmektedir. Günümüzde taş işçiliği genellikle tek kişilik küçük atölyelerde yapılmaktadır. Modelciler Oltu taşına özel aletler kullanarak sanat ve uzmanlıklarını taşa aktararak güzel eserler ortaya çıkarıyorlar.
Oltu taşının çıkarıldığı bölgelerde çok sayıda ağaç ve bitki fosilinin bulunması, oltu taşının ağaçlardaki reçinenin topraktaki kil ve linyit ile milyonlarca yıl boyunca etkileşerek bir oltu taşı oluşturduğunu göstermektedir. basınç etkisi altında bileşik. Mikroskop altında incelendiğinde kil levhalar, linyit, pirit taneleri ve reçine gibi bileşenlerden oluştuğu görülmüştür. Öte yandan 1955 yılında Maden Araştırma Enstitüsü Oltu taşının ardıç kömüründen oluştuğunu kanıtladı. Ayrıca mikroskop altında Oltu taşının hücresel yapısı, ağaç kabuğunun yapısı ve lifli dokusu net bir şekilde gözlemlenmektedir. Ayrıca 3213 sayılı Maden Kanununda beşinci grup değerli taşlar arasında yer alır. Diğer fosil taşlar gibi yer altında yumuşaktır ve hava ile temas ettiğinde sertleşir. Fosillerden oluştuğuna inanılan bu taşa kara kehribar da denilmektedir.
Taş rezervlerini belirlemenin bilimsel bir yolu olmadığı için yerel halk tarafından taş ocağı galerileri açılmaktadır. Galeriler, İskoç çamı ormanlarının olduğu tepelik alanlarda yer almaktadır. Oltu taşı, 3-5 cm kalınlığında, 1-2 m uzunluğunda, kısmen çatallı lentikeller, yer altında kırılmış, ocaklardan çekiç ve keski yardımıyla çıkarılır. Karşılaşılan merceklerdeki taş çıkarıldıktan sonra yeni mercekler bulmak için tünele geçilir. Yeraltı yumuşakken taşı çıkarırken çok hassas çalışmak gerekir çünkü çok çabuk kırılabilir. Ocaktan çıkarılan taşın tane ve boyutu işlemede etkili olduğu için bu özellikler Oltu taşının kalitesinin bir göstergesidir. Elde edilen taşlar kalitesine ve ağırlığına göre belirlenen fiyatlar üzerinden Oltu taş işçilerine satılmaktadır. Taşın birim fiyatı, arz miktarındaki değişiklik nedeniyle mevsimsel olarak değişmektedir. Madenciler gözle ve kovalarda ağırlıkla değerlendirme yapar. Satın alınan taşların hava alarak çatlayıp sertleşmemesi için işlenene kadar toprakta bekletilir. İşleme tamamlandıktan sonra yerden çıkarılan taşların üzerine toprak sürülür. Oltu ham taşları işlenirken makasla kesilerek üretilecek ürüne uygun ölçülerde frezelenir. Bu arada taştaki yabancı maddeler ve çatlaklar da giderilir. İşlenmek üzere doğru taşlar seçilerek Oltu taşı için bıçaklar kullanılarak taşlara istenilen şekil verilir. Tasarım yapılacak ürüne göre yapıların kumpas denilen aletle ölçülmesi. Son olarak odun kömür tozu, tebeşir tozu ve zeytinyağı ile parlatılır.
Oltu taşı yerden kaldırıldığında çok yumuşak bir taştır ve hava ile temas etmediği sürece yumuşaklığını korur. Hava ile temas ettiğinde sertleştiği için kürün son aşaması olan cilalama işlemi tamamlanana kadar nemli toprakta bir torba içinde bekletilir. En iyi ustalar işledikleri taşların bir kısmını telef edecekleri için bir kilogram Oltu işlenmemiş taşından 33 blokluk yedi tesbih elde edilebiliyordu.
Oltu Taş Derneği (OTD), 1989 yılında Oltu Taşı İşletmecileri Sendikası tarafından Oltu taşı işlemeyi sürdürmek ve Oltu taşının dünya çapında bilinirliğini artırmak amacıyla kurulmuştur. Çeşitli STK’lar ve kamu kurumlarıyla birlikte Oltu taşı farkındalığını artırmak için çeşitli etkinlikler düzenliyorlar. Böylece pazarlama altyapısını güçlendirerek ülke ekonomisine katkısını artırmayı hedeflemektedir.
faydalar:
Stresi azaltan, depresyonla savaşan ve mutluluk veren özellikleri nedeniyle uzun süre uğur taşı olarak anılmıştır. Bu özelliklerine bağlı olarak başlıca kullanım alanı tesbih yapımıdır.
Kolye olarak kullanılmasının tiroid enfeksiyonlarını yok ettiği ve guatr oluşumunu engellediği söylenmektedir.
özellikler:
Organik bir malzeme olduğundan sürtünme ile elektriklenir ve toz ve küçük kağıt parçaları gibi hafif malzemeleri çeker.
Alev alev yanar ve ateş yakmak gibi is üretir. Yanma sonucunda sigara külüne benzer bir kül bırakır.
Oltu taşı bıçak veya zımpara ile kazındığında kahverengi toz üretir. Kahverengi tozun çıkarılması, ağaç fosillerinden geldiğinin kanıtıdır.
yazar:Segedim Aydın
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]