Japonca Poka-Yoke terimi, “bir hatayı önlemek” anlamına gelir. Poka-Yoke, üretim işletmelerinde hataların oluşmasını engellemeyi amaçlayan bir üretim yöntemidir. Poka-Yoke, her ne kadar üretim firmaları için geliştirilmiş bir yöntem olsa da evlerimizden kullandığımız araçlara kadar birçok alanda uygulanabilen bir yaklaşımdır.
Klasik kalite kontrol yaklaşımında, inceleme ve muayene gibi yöntemlerle hata oluştuktan sonra hatalar keşfedilir. Bu yaklaşımın iki önemli dezavantajı vardır:
– Muayene ve muayenede tüm hataların tespiti mümkün olmayabilir ve muayene ve muayene sırasında gözden kaçan ve fark edilemeyen hatalar, müşteriye hatalı ürün teslimi ile sonuçlanacaktır.
– Muayene ve muayene sonucu tespit edilen arızalar meydana geldiği için ilgili üründe düzeltme yapılmalıdır. Bu durum, hatayı baştan önlemekten daha büyük bir maliyet getirmektedir.
Kullanıcının kullanım esnasında hata yapmasını engelleyecek donanımlar tasarlanarak, hataların baştan önüne geçilebilir. Poka-Yoke’nin temel felsefesi de buna dayanmaktadır. Üretim sırasında kullanılan aletler, üretim operatörlerinin hata yapmasını önleyecek şekilde tasarlanmalıdır. Bu yaklaşım sadece üretim işletmelerinde değil günlük hayatımızda kullandığımız cihazlarda da uygulanmaktadır. Örneğin günümüzde üretilen birçok otomatik şanzımanlı arabada ayağınızı fren pedalına basmadan arabayı çalıştıramazsınız. Bunun arkasındaki tasarım mantığı Poka-Yoke yönteminden gelmektedir. Ayağınızı frene basmanız zorunlu hale getirilerek, aracın kalktıktan sonra aniden zıplaması engelleniyor.
Poka-Yoke yöntemine göre tasarlanan cihazlarda hatanın oluşmaması için üç işlem gerçekleştirilir:
1. Bir uyarı oluşturun
2. Kontrol
3. Kapatma
Bir arıza meydana geldiğinde öncelikle makineyi kullanan kişiye uyarı verilmelidir. Bu uyarılar sesli veya ışıklı olabilir. Böylece uyarıyı gören kullanıcı yanlış işlemi düzelterek hata ve zarar oluşmasını engellemiş olacaktır. Örneğin birisi arabanın motorunu durdurur, arabanın farlarını söndürmez, arabadan iner ve arabayı kilitlerse, arabanın sesli ikaz vermesi uygun olur. Aksi halde araba farları kapatılmadığı için akü bitecek ve fiziksel hasar oluşacaktır.
Kontrol ile cihazlarda çeşitli kontrol mekanizmaları geliştirerek hatanın önüne geçmeyi amaçlar. Bir önceki örnekten hareketle araba motoru stop edildikten sonra farların makul bir süre otomatik olarak sönmesi kontrol işlemine örnek olarak verilebilir.
Kapatma, bir hata oluştuğunda işlemi durdurmak anlamına gelir. Örneğin bazı cihazlar için bakım sıklıkları oluşturulmuştur. Ekipmanın bakım sıklığına göre düzenli bakım yapılmalıdır. Poka-Yoke’ye uygun bir tasarımda örneğin bir makinenin 300 saat bakım periyodu varsa ve bu süre dolmuşsa makinanın kapalı ve çalıştırılamayacak durumda olması sağlanmalıdır. Böylece cihaz servise gelene kadar yanlışlıkla kullanılmayacak ve olası hatalara sebebiyet vermeyecektir.
Bu yazımızda kısaca Poka-Yoke yönteminden bahsetmeye çalıştık. Poka-Yoke yöntemi, proaktif yapısı nedeniyle diğer kalite kontrol yöntemlerinden daha verimlidir. Uygulaması da kolaydır. Bu yöntem dikkate alındığında üretilen cihazların kullanıcı hatalarına izin vermeyecek şekilde tasarlandığından emin olunabilir.
Kaynak:
PC Bayers, “Kalite Güvencesi için Poka Yoke (Hata Kontrol Cihazları) Kullanmak”, Uygulamalı Güç Elektroniği Konferansı ve Sergisi, 1994.
tr.wikipedia.org/wiki/Poka-Yoke
yazar:Muhammed Umut Bişkin
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]