Multipl skleroz, beyni ve omuriliği etkileyen nörodejeneratif bir hastalıktır. MS’te bağışıklık sistemi, sinir hücrelerini çevreleyen kılıf olan miyelin kılıfına saldırır. Miyelin kılıfı hasar gördüğünde, beyin ile vücudun geri kalanı arasında iletişim sorunları ortaya çıkar. Son aşamada, MS nöronların daha kötü hale gelmesine ve kalıcı olarak hasar görmesine neden olur.
MS belirtileri kişiden kişiye değişir. Çünkü semptomlar, etkilenen nöronların miktarına ve hangi nöronların etkilendiğine bağlıdır. Şiddetli MS’li bazı hastalar bağımsız yürüme yeteneğini kaybedebilir. Bu hastalık dünya çapında 2,5 milyon kişiyi etkiliyor.
multipl skleroz belirtileri
MS semptomları, etkilenen sinir hücrelerinin sayısına ve türüne bağlı olarak kişiden kişiye değişebilir.
Bu semptomlar:
Bir veya daha fazla tarafta zayıflık ve uyuşma
Genellikle tek gözde kısmi veya tam görme kaybı
Çift görme
Vücudun bir bölümünde karıncalanma veya ağrı hissi
Alışılmadık yürüyüş şekli
konuşma bozukluğu
– bitkinlik
– epilepsi
– blues
Kas krampları ve spazmları
Mesanenin fonksiyonel bozuklukları.
Kişi yukarıdaki belirtilerden herhangi birini yaşadığında mutlaka bir doktora başvurmalıdır.
MS hastalarının çoğunda bazen iyileşen bazen de kötüleşen bir tablo vardır. Başka bir deyişle, semptomlarınız hafifleyip ortadan kalktıktan sonra tekrar alevlenebilir. Ek olarak, hastalar yeni semptomlar yaşayabilir veya mevcut semptomlarda kötüleşme yaşayabilir. Kötüleşen semptomlar genellikle hareket ve yürüme bozukluğu ile ilişkilidir. Hastalığın ilerlemesi kişiden kişiye değişir.
multipl sklerozun nedenleri
MS’in kesin nedeni bilinmemektedir. MS’de bağışıklık sistemi vücudun kendi dokularına saldırdığı için otoimmün hastalıklar kategorisinde yer alır. Sonuç olarak, bağışıklık sistemi miyelini yıkar.
Miyelin, sinir hücrelerinde aksonu çevreden izole eden bir kılıf görevi gören, çoğunlukla yağ asitlerinden oluşan bir yapıdır. Yapı ve işlev olarak, elektrik kablolarını dış ortamdan yalıtan kablolarla karşılaştırılabilir. Koruyucu miyelin hasar gördüğünde nöronlar çıplak kalır. Sinyalin nöronlar aracılığıyla iletilmesi sırasında, sinyal engellenebilir veya daha yavaş iletilebilir. Sinir hücreleri de zarar görebilir.
Neden bazı insanlar MS geliştirir ve diğerlerinin neden geliştirmediği tam olarak bilinmemektedir. MS geliştirme riskinin genetik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonu tarafından belirlendiğine inanılmaktadır.
multipl skleroz risk faktörleri
Yaş: MS her yaşta ortaya çıkabilir. Ancak 15 ile 60 yaş arasındaki kişilerde daha sık görülür.
* Cinsiyet: Kadınların MS geliştirme olasılığı erkeklerden daha fazladır.
* Aile öyküsü: Ebeveyn veya kardeşte MS olması riski artırır.
* Belirli enfeksiyonlar: Epstein-Barr gibi bazı virüslerin MS ile ilişkili olduğu bilinmektedir.
Irk: MS, Kuzey Avrupa kökenli beyaz insanlarda diğer ırklara göre daha yaygındır.
Bazı otoimmün hastalıklara sahip olmak: Bir kişide tiroid hastalığı, tip 1 diyabet veya inflamatuar barsak hastalığı varsa, MS gelişme riski daha yüksektir.
Sigara içmek: Sigara içenlerin MS semptomlarından bazılarına sahip olmaları durumunda MS geliştirme olasılığı daha yüksektir.
multipl skleroz teşhisi
MS için özel bir test yoktur. Multipl skleroz, hastanın sunduğu semptomlara göre teşhis edilir.
Teşhis için doktor bazı testler önerebilir.
Bu testler:
* Kan testi: Bu test, MS’e benzer semptomları olan diğer hastalıkları belirlemek için kullanılır. Ayrıca MS’e özgü belirteçleri saptamak için testler geliştirilmeye devam edilmektedir.
Omurilik sıvısının çıkarılması: Omurilik kanalından az miktarda sıvı numune olarak alınır ve bir laboratuvarda analiz edilir. Bu örnek, MS ile ilişkili antikorlarda bir dengesizlik olup olmadığını gösterir. MS’e benzer semptomları olan başka hastalıkların varlığını da ortaya çıkarabilir.
* MR: Beyin ve omurilikte MS lezyonları görülebilir.
multipl skleroz tedavisi
Şu anda MS için kesin bir tedavi yöntemi henüz yoktur. Ancak hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve semptomları hafifletmek için bir takım tedavi yöntemleri uygulanmaktadır.
Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için hastaya, bağışıklık sisteminin sinir hücrelerine saldırmasını önlemek için interferon beta gibi bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar verilir. Ancak bu ilaçların karaciğerde hasara yol açma ve vücutta kanser oluşumunu uyarma gibi yan etkileri bulunmaktadır.
Semptomları gidermek için kas gevşeticiler ve fizik tedavi kullanılır. Ek olarak, doktor yorgunluğu azaltmak için ilaç reçete eder. Ek olarak, multipl sklerozlu bir kişinin semptomlarını azaltmak için hayatında yapabileceği bazı değişiklikler vardır. Bu hasta için düzenli dinlenmeli, egzersiz yapmalı, omega-3 ve D vitamininden zengin beslenmeli ve stresten uzak durmalıdır.
Multipl skleroz tedavisine yönelik bilimsel çalışmalar
MS’de meydana gelen nöronal dejenerasyonu onarmak ve miyelin yapan oligodendrosit hücrelerini desteklemek için nöral kök hücrelerin kullanılması fikri ortaya çıktı. Nöral kök hücreler, nöronlar ve oligodendrositler gibi farklı sinir hücrelerine dönüşme yeteneğine sahiptir. Farelerde kurulan bir MS modelinde, nöral kök hücreler beyne nakledildi. Aktarılan nöral kök hücrelerin oligodendrositlere farklılaşamadığı gözlendi. Ancak MS’in kan-beyin bariyerinde oluşturduğu hasarın onarılabileceği görülmüştür.
iPS hücrelerinin hastaların kendi deri hücrelerinden elde edilerek nöronlara farklılaştırıldığı teknoloji fare modelinde de kullanıldı. Ancak burada iPS hücrelerinden kaynaklanan bazı problemler ortaya çıkıyor. Bunlardan biri MS durumunda bağışıklık sisteminin saldırısı altında transfer edilen kök hücrelerin hayatta kalamaması ve farklılaşamamasıdır. Diğer bir problem ise, iPS hücrelerinin içerdikleri aktif c-Myc onkojeni nedeniyle tümör oluşturabilmeleridir. Bu sorunlardan dolayı, kök hücrelerin tedavi olarak kullanılabilmesi için daha fazla çalışma yapılması gerekmektedir. Bu amaçla, hücre transferi sonrası bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanılması ve deri hücrelerinin indüklenmiş pluripotent kök hücre evresini atlayarak doğrudan nöral progenitör kök hücrelere dönüşecek şekilde programlanması için çalışmalar yapılmaktadır. Araştırma sonuçlarına göre cilt hücrelerinin kök hücreye programlanması ile ilgili çalışmalar bu ciddi hastalık için en umut verici yöntem olarak ortaya çıkıyor.
Kaynak:
1) https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/multiple-skleroz/diagnosis-tedavi/drc-20350274
2) Shih Falak. Multipl skleroz için yeni bir tedavi olarak indüklenmiş kök hücreler. Döviz kök hücre analizi. 2016; 11(4): 313-320.
yazar:Ayka Olkay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]