insancıllık
(insan merkezli)
İnsanın evrendeki en önemli varlık olduğu fikrine verilen isimdir. Kelime yapısı olarak incelendiğinde, eski Yunanca’da insan anlamına gelen ‘antropos’ ve ‘kentron’ anlamına gelen merkez kelimelerinin birleşiminden oluştuğu için Türkçe’de ‘antroposentrik’ olarak da kullanılabilir. İnsan merkezli yaklaşım, antik Yunan filozoflarına kadar uzanan çok eski bir yaklaşımdır. Aristoteles’in Politika’sındaki “doğadaki her şey insan için vardır ve insan dışındaki varlıkların değeri ancak insana yararlı oldukları ölçüdedir” sözü insanmerkezci yaklaşımın güzel bir örneğidir. Aynı şekilde Protagoras’ın “İnsan her şeyin ölçüsüdür” sözü de insanmerkezci yaklaşımın bir ifadesidir. Hümanist yaklaşım Rönesans’a kadar devam etti. Ayrıca bu dönemde, doğanın ve diğer canlı türlerinin insana hizmet için var olduğu, insanın bilim ve teknolojiyi kullanarak doğaya hükmetmesi gerektiği görüşü vardır.
İnsan merkezli yaklaşım, insanların doğadaki diğer canlı türleriyle ilişkilerinde izledikleri yöntemleri etkiler. İnsanmerkezcilik, insanın diğer canlı türlerinden daha değerli olduğunu söyler. Bu yaklaşım, diğer canlı türlerinin varlık sebebinin insanlara hizmet etmek olduğu ve bunun da doğadaki diğer canlıların yok olmasına yol açabilecek yıkıcı sonuçlara yol açabileceği sonucuna varmaktadır. İnsanmerkezciliğin bir diğer sonucu da, başka insanlara yapıldığında suç veya ahlaka aykırı olan bazı davranışların, diğer organizmalar üzerinde yapıldığında bir sorun teşkil etmemesidir. En iyi örnek, yeni keşfedilen ilaç ve tedavilerin önce hayvanlar üzerinde denenmesidir.
İnsan merkezli yaklaşım, etik, özellikle çevre etiği hakkındaki tartışmaların merkezinde yer alır. Çevre etiği açısından bakıldığında, çevre kirliliğinin ve insanların doğaya verdiği zararın temelinde insanmerkezciliğin yattığını savunan pek çok görüş bulunmaktadır. Öte yandan, insan merkezli yaklaşımı savunanlar, geniş bir perspektiften bakıldığında, doğal kaynaklara ve diğer canlı türlerine zarar verilmesinin, insan merkezli yaklaşım açısından, sürdürülebilirlik ve gelecek nesillere fayda sağlanması açısından yanlış olduğunu ileri sürmektedirler. Bu nedenle çevre sorunlarının temel nedeninin insan yaklaşımı olmadığı savunulmaktadır.
İnsanmerkezcilik, özellikle etik alanında karşılaşılan sorunların yorumlanmasında, neyin doğru neyin yanlış olduğunun belirlenmesinde ölçüt olarak kullanılmak üzere ortaya atılmış bir yaklaşımdır. İnsanmerkezci yaklaşım, geniş ve uzun vadeli bir perspektiften yorumlanmazsa, gerçekten de diğer canlı türleri için zararlı sonuçlara yol açabilir. Ancak sürdürülebilirlik ve gelecek insan nesilleri dikkate alındığında insanmerkezcilik açısından çevre sorunlarına ve diğer canlı türlerinin korunmasına hassasiyet gösterilmesi gerektiği açıktır.
Kaynak:
https://www.encyclopedia.com/history/modern-europe/czech-and-slova-history/anthropocentrism
https://en.wikipedia.org/wiki/Anthropocentrism
yazar: Muhammed Umut Bişkin
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]