Dil, fikir ve deneyimlerin kelime adı verilen sembollerle ifadesidir. Beynin sol yarıküresindeki Sylvian fissüründe toplanan bir sinir demetinin ürünüdür. Üst temporal lobun arka kısmını ve lateral lobu içeren Wernicke alanı adı verilen bir alandır. Duyulan sözler bu bölgede anlamlarla doludur. Alt katın arka tarafı, alın lobunun ve alnın ona bitişik bölgelerinin, yani Broca alanı olarak adlandırılan alanın konuşmasını sağlar. Bu alan, ifadelerin ve gramerin doğru düzenlenmesinden sorumludur. Bu sinir demetinin yok edilmesi afazi adı verilen bir ifade bozukluğuna yol açar. Afazi dediğimiz bozukluk, ifade, sözcükleri anlama, sözcükleri seçme ve sıralama bozukluğudur. Sağ elini kullananların %90’ı ve sol elini kullananların %60’ı konuşma merkezi olarak sol yarıküreyi kullanır. Çok az insanın konuşma merkezi sağdadır.
Afazi belirtileri
En yaygın semptom, hastaların bir nesnenin adını telaffuz edememesidir. Örneğin; Silgi göründüğünde silgiyi söyleyemez ve bunun yerine “silinecek bir şey” der veya sözcüğü çarpıtır.
Wernick Afazisi: Hastalar duyduklarını veya okuduklarını tam olarak anlayamazlar. Kendilerini ifade ederken akıcıdırlar. Ama çoğu yanlış kelimeyi söylüyorlar. Sanki hasta yeni bir dil icat etmiş, ne söylediğini anlamakta zorlanıyor. Ancak kişi ne konuştuğunun farkında değildir. Kendisini anlamayanlara sinirlenir, şüpheci ve saldırgan bir tavır takınır. Bu bozukluğu olan kişiler iyi okuyamaz, iyi yazamaz, nesneleri adlandıramaz ve kelimeleri tekrar edemez.
Afazisi tatbikatı: Bu bozukluğa sahip kişiler az kelime kullanırlar, virgülle konuşurlar ve kelime sırası ve telaffuzları yanlıştır. Adlandıramazlar ve tekrar edemezler. İletişim “evet” veya “hayır” veya hatta bir vızıltıya indirgenebilir. Duyduğunu ve okuduğunu anlar ve şarkı söyler. Wernick afazisinden temel fark, kişinin konuşamadığını fark etmesi ve bu durumun onda depresyona neden olmasıdır.
Wernicke ve Broca afazisi, kan damarı tıkanması, kafa travması, beyin kanaması veya tümörlerin bir sonucu olarak ortaya çıkabilir. Bu ikisinin aynı kişide bir arada bulunmasına total afazi denir.
Diğer afazi türleri
a) İletim afazisi: Beyinde Broca ve Wernicke bölgeleri arasındaki sinir hasarı. Bu afazi, Broca afazisine çok benzer, ancak iletişim daha akıcıdır.
b) Atomik afazi: Bireyler kendi başlarına gördükleri bazı şeylerin isimlerini hatırlayamamaktadırlar. Alzheimer hastalığında ve bazı beyin yaralanmalarında sık görülen bir anormalliktir.
c) Superior temporal lobun harabiyeti: Kişi konuşulan dili yabancı bir dilmiş gibi işitir ancak anlamakta güçlük çeker.
d) Sol Artrit Baş Yaralanması: Hasta ana dilinde yazılmış bir metni yabancı bir dilde yazılmış gibi algılar, okur ama algılayamaz. Çoğu zaman renklerin isimlerini unuturlar.
b) Sanayi: Bu bozuklukta hasta dilsiz gibi davranır ve bu durum bir süre sonra fısıltılı konuşmaya dönüşür.
f) Gersmann sendromu: Bir kişi temel aritmetik işlemleri yapamaz, iyi yazamaz, parmaklarını isimlendiremez ve çoğu zaman sağ ve sol tarafları ayırt edemez.
g) Abrosodia: Cümlelerdeki vurgu noktalarını algılayamazlar ve vurgusuz kelimelerle monoton bir konuşma tarzı oluştururlar.
h) Agramatizm veya telgraf konuşması: Bu kurgularda yazılı ve sözlü anlatımlarda edat ve bağlaç kullanmazlar.
i) Somut kelime afazisi: Çok nadir görülen bir dil bozukluğudur. Bugüne kadar bu hastalığa 10-20 kişide rastlanıyor. Bu kişiler kelimenin kendisi yerine başka bir kelimeyi kelimenin en yakın anlamıyla kullanırlar. Örneğin; Böğürtlen deyince ahududu demek istiyorlar. Söyleyemedikleri bazı kelimeleri kolayca okuyabilirler. Zihinde soyut ve somut kelimelerin örtüştüğü alanlar farklıdır.
diğer hafıza bozuklukları
1) Hemineglect (yarı ihmal edilmiş)
Bu sendromda hastanın başı sağa eğiktir. Kişi vücudunun sol tarafındaki bölgeleri yıkamaz, tıraş etmez veya pansuman yapmaz. İnsan sol tarafına konulan tabaklardan yemek yemez, kitap sayfalarının sol tarafını okumaz ve yazarken kağıdın sol tarafına yazmaz. Sollarındaki partilerin hiçbirinin kendilerine ait olmadığını düşünüyorlar. Başkasına ait olduğunu düşündükleri bir uzvunu yataktan atmak isterler ve çoğu zaman yerde yuvarlanırlar.
2) uygulamalar
Bir kişiye hareket emri verildiğinde bunu yapamaz. Örneğin; Fermuarını kapat denilince kapatılamaz. Pandomim olarak diş fırçalama, diş temizleme gibi hareketleri yapmaz. İnsanlar arasında en yaygın apraksi türü entelektüel apraksidir. Serebral kısımda düşünce sistemi ile hareket sistemi arasındaki bağlantı kopmuştur ve düşündüğü eylemi taklit edemez. Mental aprakside kişinin iş sıralamasında kafası karışır. Örneğin; Kalemi ters tutarak yazmaya çalışır.
Giyinememesine soyunma denir. Onunla uğraşmak uzun zaman alıyor. Yapıcı aprakside, kişi bazı matematiksel sayıları yazamaz. Hastanın etrafa bakmak istediği gibi gözlerini çevirememesi sendromuna Balint sendromu denir. Gördüklerini yakalayamaz ve çevresel görüş ile beyin odaklı görüş birleştiremez.
Amnezi sistemi
Hipotalamus ve talamusun bazı çekirdeklerinin yer aldığı sisteme limbik sistem denir. Bu kısım duyguları, dürtüleri, bezleri ve duyusal sinirleri içerir. Kişisel anıların saklandığı yer olarak da bilinir. Bu sistemdeki ikili hasar ciddi amneziye neden olur. Amnezi geriye dönük veya ileriye dönük olabilir. Amnezi ileri, amnezi ise retrospektif olarak adlandırılır. Retrograd amnezi, geçmişten gelen hatıraların silinmesidir. İnsanlar yakın geçmişlerini hatırlamazken çok uzak geçmişlerini, yani çocukluklarını hatırlarlar. Corpus Collosum hasarlı hastalar, çevredeki alanın sol ve sağ görüntülerini birleştiremezler.
Yüzleri hatırla
Tanıdığımız birinin yüzünü gördüğümüzde onu hatırlıyoruz. Beynimizdeki yüzleri tanımak için kullanılan alanlar, nesneleri tanımak için kullanılan alanlardan farklıdır. Bir yüze baktığımızda, beyin o kişiyle ilgili ayrıntıları ayıklıyor; Cinsiyet, yaş, ırk, fizyolojik sabitler, anatomik detaylar, kişinin ses adı ve o kişiyle olan anıları. 1980 yılında Marsilya’daki La Timone Hastanesi’ndeki bir hasta, kendisine doktorlar tarafından gösterilen fotoğraflarını tanıyamadı. Tıp dilinde bu duruma prosopagnozi denir.
kaynak:
https://www.aphasia.org/wp-content/uploads/2014/12/Aphasia-Definitions.pdf
Bilim ve Teknoloji Dergisi
http://www.turkpsikiyatri.com/C15S4/hafifBilissel.pdf
yazar: bronzlaştırıcı tonik
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]