Yıllar önce psikologlar, bir nörotransmitter (nöronlar arasında sinyal ileten kimyasallar) olan dopaminin iki farklı işlevini keşfettiler. Dopamin, zevkli deneyimler aramak için beyin tarafından salınır, ancak aynı zamanda bağımlılık da yapabilir. Bir UCLA çalışmasına göre bu, dopaminin yalnızca bir yönüdür. Diğer bir yönü ise sıcak bir fincan çaya dokunmak gibi hoş olmayan deneyimlere tepki olarak salgılanmasıdır. Bu muhtemelen gelecekte aynı durumdan kaçınmak için beyni eğitiyor.
Dopaminin iyi ve kötü doğası, bağımlılık ve diğer akıl hastalıklarının tedavisinde uygulamalara sahip olabilir. Örneğin; Beynin farklı bölgelerinde dopamin seviyelerinin anormal bir şekilde salındığı şizofreni gibi hastalıklarda, beyinde kaçınma ve ödül (zevk eylemi) ile ilgili sinir ağları arasında bir dengesizlik vardır. Bağımlılık ayrıca zevk ve acıya karşı dengesiz bir tepkiden de kaynaklanabilir.
Bağımlılık durumunda insanlar sadece bir sonraki ödüle odaklanır ve bunun sonucunda uyuşturucu bağımlılığı riski artar. Bağımlılarda bu davranışa neden olan nörobiyolojik arka planı henüz bilmiyoruz. Uyuşturucuların kaçınma davranışına yanıt olarak sinir ağlarını nasıl modüle ettiğini anlamak, uyuşturucu bağımlılığı davranışının kararlı doğasını yıkmak için önemli uygulamalara sahip olabilir. Bazı sinirbilimciler, kaçınma olayı sinyallemesinde dopaminin olası rolünü tartışırken, dopaminin iki farklı işlevi şimdiye kadar anlaşılmaz kaldı. Bunun nedeni, ortak bir ödüle yanıt olarak dopamin salınımına odaklanılmasıydı. Son çalışmada, dopamine bağlı sinir ağları, beynin iki bölgesine (yalnızca birkaç milimetre aralıklı alanlar) bir fiber optik prob yerleştirilerek fiber optik tonometri kullanılarak eşzamanlı olarak kaydedildi. Bu çalışma, beyin ağının ödül ve kaçınma davranışının nasıl öğrenildiğine dahil olduğunu ilk kez göstermektedir.
Ödül ve kaçınma davranışı için iki farklı beyin birliğinin varlığı, riskleri ve tehlikeleri azaltmaya çalışırken neden daha büyük ödüller için mücadele ettiğimizi açıklayabilir. Amaç ve tehlikeyi öğrenmeye yönelik böylesine dengeli bir tutum, sürekli değişen bir ortamda hayatta kalmaya yardımcı olacaktır.
Dopaminin yeni keşfedilen rolü, dopaminin beynin farklı bölgelerinde farklı rollere sahip olmasıyla desteklenmektedir. Örneğin, dopamin istemli hareketlerde rol oynar ve Parkinson hastalığında (dopamin eksikliği olan bir hastalık) bu hareketler etkilenir. Dopamin hakkında bilinenlerin çoğu, kemirgenler ve maymunlar üzerinde yapılan çalışmalardan gelmektedir. Bu çalışmalarda, yalnızca ödüle duyarlı dopamin nöronları içeren belirli bir beyin bölgesindeki hücreler kaydedildi. Bu durumda, dopamin nöronlarının kaçınma davranışına verdiği yanıt gözden kaçmıştır.
Ödül tahmin hatası hipotezine göre, bir durum beklediğimizden daha ödüllendirici ise, nöronlar ateşlenir ve dopamin üretir. Ancak ödül beklentilerimizle eşleştiğinde dopamin normal seviyesinde kalıyor ve ödül beklediğimizden az olduğunda depresyona yol açan aktivite gösteriyor. Dopamin, sinir ağlarını değiştirir ve beyni ödüllendirici faaliyetlerde bulunma ve riskli eylemlerden kaçınma konusunda eğitir. Birkaç yıl önce Stanford Üniversitesi’nde farklı dopamin alt ağlarını araştırmak için bir fiberoptik ölçüm tekniği geliştirildi. Fiber fotometri, beyne yerleştirilen ince, esnek fiber optik kabloları ve dopamin yapan nöronlardan gelen flüoresan sinyalleri kaydetmeyi içerir. Floresan etiketler, yalnızca virüsler tarafından görselleştirilmesi gereken hücrelere de yerleştirildi.
Maymunlar üzerinde daha önce yapılan çalışmalarda, bilim insanları; Aksonların (nöronların uzantılarının) ulaştığı alanları bilmeden dopamin hücrelerini kaydediyordu. Sıçanlarda yapılan bir çalışmada, beynin lateral ve medial bölümlerindeki dopamin nöronlarının aksonlarının eşzamanlı olarak kaydedilmesiyle, bu bölgeler beynin ödül ağının bir parçası olarak değerlendirildi. Daha sonra aksonları orta beynin dopaminerjik bölgesine uzanan hücrelerin aktivitelerini kaydetti. Şaşırtıcı bir şekilde, orta aralıktaki aksonların, kaçınma uyaranlarına yanıt olarak dopamin saldığı bulunmuştur. Bir kaçınma uyaranı olarak, ayaklara elektrik şoku verilerek dopamin salınır. Dopamin sadece çevredeki olumlu uyaranlara (ödül tepkisi) salınır.
Şimdiye kadar bildiklerimize göre, iki farklı tipte dopamin üreten hücre vardır. Biri ödül aramaya, diğeri kaçınmaya aracılık eder ve anatomik olarak birbirlerinden çok farklıdırlar. Bu keşif, bağımlılığı anlamak ve tedavi etmek için yeni bir yaklaşım getiriyor.
kaynak:
https://neurosciencenews.com/dopamine-pleasure-addiction-10319/
yazar: Ayka Olkay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]